‘ब्याटल अफ गलवान’ लाई लिएर चीनमा चर्को विवाद: बलिउड फिल्मको ऐतिहासिक चित्रणमाथि प्रश्न

काठमाडौं । सन् २०२० मा गलवान क्षेत्रमा भारतीय र चिनियाँ सेनाबीच भएको झडपमा आधारित बलिउड फिल्म ‘ब्याटल अफ गलवान’ लाई लिएर चीनमा तीव्र विवाद चर्किएको छ। फिल्मको ट्रेलर सार्वजनिक भएसँगै चिनियाँ सामाजिक सञ्जाल र सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले यसको कडा आलोचना गरिरहेका छन्। सन् २०२६ अप्रिलमा रिलिज हुने तयारीमा रहेको यो फिल्मले दुई देशबीचको ऐतिहासिक घटनालाई कसरी प्रस्तुत गर्छ भन्ने विषयमा बहस सुरु भएको छ।

सलमान खानको भूमिका र चिनियाँ प्रतिक्रिया ‘बजरंगी भाइजान’ जस्ता फिल्मबाट चीनमा परिचित अभिनेता सलमान खानले यस फिल्ममा कर्नल बिक्कुमल्ला सन्तोष बाबुको भूमिका निभाएका छन्। भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले गलवान झडपमा उनको भूमिकालाई केन्द्रीय पात्रका रूपमा प्रस्तुत गर्दै फिल्मलाई देशभक्तिपूर्ण कथासँग जोडेर प्रचार गरेपछि चीनमा विवादले थप उग्र रूप लिएको छ।

चिनियाँ सरकारी मुखपत्र ‘ग्लोबल टाइम्स’ ले सैन्य तथा रणनीतिक विज्ञहरूको भनाइ उद्धृत गर्दै बलिउड फिल्महरू भावनात्मक र मनोरञ्जनमुखी हुने र सिनेमाटिक अतिरञ्जनले इतिहास परिवर्तन गर्न नसक्ने टिप्पणी गरेको छ। विज्ञहरूका अनुसार यस्ता फिल्महरूले चीनको सार्वभौमसत्ता र सीमा सुरक्षाप्रतिको पिपुल्स लिबरेसन आर्मी (पीएलए) को दृढ संकल्पलाई कमजोर पार्न सक्दैनन्।

ट्रेलरमाथि उठेका प्रश्नहरू  ‘हिन्दुस्तान टाइम्स’ का अनुसार ट्रेलरमा सलमानले सैनिकहरूलाई ‘शत्रु’ सँग जुध्न प्रेरित गर्ने भाषण दिने दृश्यहरू समावेश छन्। लाठी समातेको अवस्थामा शत्रुतर्फ अघि बढ्दै अन्त्यमा एक व्यक्तिलाई प्रहार गरेको दृश्य पनि देख्न सकिन्छ। तर, सहायक कलाकारहरूको पहिरन, कपालको शैली, सैनिक भूमिकासँग नमिल्ने हाउभाउ र अत्यधिक चिसो मौसमको प्रस्तुति वास्तविक युद्धसँग मेल नखाने भन्दै आलोचना भएको छ। सबैभन्दा ठूलो आपत्ति गलवान घटनाको चित्रण तथ्यसँग नमिल्ने रहेको चिनियाँ प्रयोगकर्ताहरूको दाबी छ।

तथ्यपरक दाबी र चिनियाँ दाबी केही भारतीय सञ्चारमाध्यमले गलवान झडपमा करिब २०० भारतीय सैनिकले १,२०० चिनियाँ सैनिकको सामना गरेको दाबी गर्दै फिल्मको प्रचार गरेका छन्। यसलाई चिनियाँ सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरूले तथ्यविपरीत र भ्रामक भन्दै तीव्र प्रतिक्रिया जनाएका छन्।

चीनको परराष्ट्र मन्त्रालयले सन् २०२० मै गलवान घटनाबारे आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्दै गलवान उपत्यका चीनतर्फको वास्तविक नियन्त्रण रेखाभित्र पर्ने र भारतीय सेनाले सीमारेखा पार गरेर उक्साहट गरेको दाबी गरेको थियो। मन्त्रालयका अनुसार भारतले सडक, पुल लगायत संरचना निर्माण गर्दै आपसी सम्झौता उल्लङ्घन गरेपछि स्थिति बिग्रिएको थियो।

शहीद घोषणा र चिनियाँ दृष्टिकोण चीनले सन् २०२१ मा गलवान घटनामा मृत्यु भएका चार सैनिकलाई शहीद घोषणा गर्दै सम्मान गरेको थियो। चीनको दाबीअनुसार सो घटनामा चार चिनियाँ सैनिक र २० भारतीय सैनिकको मृत्यु भएको थियो।

चिनियाँ सैन्य विज्ञ सोङ जोङपिङले ‘ग्लोबल टाइम्स’ लाई भनेका छन्, ‘भारतले बलिउडमार्फत राष्ट्रवादी भावना भड्काउनु नयाँ होइन। तर जति नाटकीय बनाए पनि मूल सत्य परिवर्तन हुँदैन।’ उनका अनुसार गलवान घटना भारतले सीमा उल्लङ्घन गरेपछि भएको हो र पीएलएले कानुनअनुसार आफ्नो भूभागको रक्षा गरेको थियो।

‘ब्याटल अफ गलवान’ जस्ता फिल्महरूले ऐतिहासिक घटनाहरूको चित्रणमा संवेदनशीलता र तथ्यपरकता कायम राख्नुपर्ने आवश्यकतामाथि यो विवादले प्रकाश पारेको छ। दुई देशबीचको सम्बन्धलाई प्रभावित पार्न सक्ने यस्ता विषयमा चलचित्र निर्माण गर्दा थप सावधानी अपनाउनु जरुरी देखिन्छ।