अरुणाचल प्रदेशमा सियाङ बाँधविरुद्ध प्रदर्शन चर्कियो, दर्जनौँ पक्राउ

अरुणाचल प्रदेश। भारतको उत्तर–पूर्वी राज्य अरुणाचल प्रदेशमा सियाङ नदीमा प्रस्तावित बृहत् जलविद्युत् बाँध परियोजना ‘सियाङ अपर मल्टिपर्पज प्रोजेक्ट’विरुद्ध स्थानीय बासिन्दाको विरोध चर्किएको छ। भाजपा नेतृत्वको राज्य सरकारले परियोजना अघि बढाउन खोजेपछि आदिवासी समुदायले आफ्नो जल, जमिन, संस्कृति र पहिचानको रक्षाका लागि आन्दोलन गरिरहेका छन्।

हालै प्रदर्शनले हिंसात्मक रूप लिएपछि सरकारले प्रदर्शनकारीमाथि धरपकड तीव्र बनाएको छ। पक्राउको विरोधमा पनि प्रदर्शन भइरहेका छन्, जसले क्षेत्रमा तनाव थप बढाएको छ।

‘आने सियाङ’ र आदि समुदायको पहिचान

अरुणाचल प्रदेशका सियाङ, पूर्वी सियाङ र माथिल्लो सियाङ जिल्लामा बसोबास गर्ने आदि समुदायका लागि सियाङ नदी केवल जलस्रोत होइन। उनीहरू नदीलाई आफ्नो इतिहास, संस्कृति र आस्थाकी देवीका रूपमा सम्मान गर्छन्। उनीहरूको भाषामा सियाङलाई ‘आने सियाङ’ अर्थात् ‘आमा सियाङ’ भनिन्छ।

स्थानीय बासिन्दाका अनुसार बाँध निर्माणले ऐतिहासिक बस्ती र सांस्कृतिक सम्पदा डुबान तथा विस्थापनको जोखिममा पार्नेछ। सियाङ इन्डिजिनस फार्मर्स फोरमका प्रवक्ता तागोरी मिजेले भने, “सियाङबिना आदि समुदायको अस्तित्व सम्भव छैन। बाँधले हाम्रो इतिहास र पहिचान मेटाउन सक्दैन।”

इटानगरमा प्रदर्शन, युवाको उल्लेख्य सहभागिता

परियोजनाको विरोध र सरकारी धरपकडविरुद्ध बिहीबार राजधानी इटानगरमा सयौँ नागरिक सडकमा उत्रिए। आकाशदीपदेखि इन्दिरा गान्धी पार्कसम्म निकालिएको र्‍यालीमा ‘बहने दो, बहने दो—सियाङ को बहने दो’ र ‘बाँध हटाऊ, सियाङ बचाऊ’जस्ता नारा लगाइएका थिए।

प्रदर्शनमा ‘जेन–जी’ पुस्ताका युवाको उल्लेख्य सहभागिता थियो। ककरोच जनता पार्टीका अरुणाचल संयोजक कार्लम रिङ्गुले पक्राउ परेका आन्दोलनकारीलाई तत्काल रिहा गर्न र परिचालित र्‍यापिड एक्सन फोर्स (आरएएफ) फिर्ता गर्न माग गरे।

प्रदर्शनकारीले ‘स्थानीय सहमतिलाई कुल्चनु राष्ट्रिय हित हुन सक्दैन’ र ‘आत्मसम्मानबिनाको विकास वास्तविक विकास होइन’ लेखिएका प्लेकार्ड बोकेका थिए। उनीहरूले मुख्यमन्त्री पेमा खाण्डुविरुद्ध पनि नाराबाजी गरे।

हिंसात्मक घटनापछि कडा धरपकड

अक्टोबरको सुरुतिर रिगा गाउँमा सुरक्षाकर्मीको क्याम्पमा आगजनी भएपछि क्षेत्रमा तनाव बढेको थियो। अक्टोबर २३ मा पासीघाटमा भएको १२ घण्टे बन्दका क्रममा स्थिति थप हिंसात्मक बन्यो। प्रहरीले अश्रुग्यास र स्टन ग्रेनेड प्रहार गरेपछि प्रदर्शनकारीले प्रहरीका छवटा गाडी, एनएचपीसीको कार्यालय तथा भाजपा विधायक र प्रदेश अध्यक्षका घरमा तोडफोड र आगजनी गरेको विवरण छ।

त्यसपछि सरकारले ‘अरुणाचल प्रदेश गैरकानुनी गतिविधि रोकथाम ऐन’अन्तर्गत पासीघाट, गेकु र रिगालगायतका क्षेत्रबाट स्थानीय बासिन्दा तथा कार्यकर्तालाई पक्राउ गरेको छ। पक्राउ पर्नेमा शान्तिपूर्ण विरोधमा सहभागी व्यक्ति र सर्वसाधारणसमेत रहेको भन्दै उनीहरूका परिवारले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

राष्ट्रिय सुरक्षाको तर्कमाथि प्रश्न

राज्य सरकारले चीनले तिब्बत क्षेत्रमा सियाङ नदीमा गरिरहेको निर्माणलाई सन्तुलनमा राख्न र राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि प्रस्तावित बाँध आवश्यक भएको दाबी गर्दै आएको छ।

तर आन्दोलनकारी तथा कानुन व्यवसायी नादो पाडाले सियाङ नदीको ७० प्रतिशतभन्दा बढी भाग भारतमै पर्ने भएकाले राष्ट्रिय सुरक्षाको तर्कका आधारमा स्थानीय समुदायको आवाज बेवास्ता गर्नु उचित नभएको बताएका छन्।

सरकार र विपक्षीबीच आरोप–प्रत्यारोप

कांग्रेसले जनताको असहमति दबाउन सरकारले अर्धसैनिक बल र कडा कानुन प्रयोग गरेको आरोप लगाएको छ। पार्टीका प्रदेश अध्यक्ष बोसिराम सिरामले स्थानीय सरकारी कर्मचारी र गाउँका अगुवालाई समेत धम्की दिइएको दाबी गरेका छन्।

यता, राज्यका मन्त्री ओजिङ तासिङले कांग्रेसले युवालाई उक्साएर र मदिरा बाँडेर हिंसा फैलाएको आरोप लगाएका छन्। उनले अधिकांश स्थानीय बासिन्दा परियोजनाको पक्षमा रहेको दाबीसमेत गरेका छन्।

सियाङ क्षेत्रमा जारी विवादले विकास परियोजना, आदिवासी समुदायको आत्मनिर्णयको अधिकार, वातावरणीय सन्तुलन र सांस्कृतिक अस्तित्वबीचको द्वन्द्वलाई उजागर गरेको छ। प्रदर्शन दबाउन बल प्रयोग गर्दा असन्तोष थप चुलिने संकेत देखिएको छ।