नेपालको नेत्र स्वास्थ्य सेवा र स्वास्थ्य पर्यटन: विश्वस्तरको सम्भावना र आर्थिक प्रगति

काठमाडौँ — नेपालले आफ्नो प्राकृतिक सौन्दर्य, सांस्कृतिक सम्पदा, र पर्यटन क्षेत्रसँगै स्वास्थ्य सेवामा पनि उल्लेखनीय प्रगति गर्दै आएको छ। विशेष गरी, आँखा स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा नेपालले हासिल गरेको उपलब्धि र विश्वसनीयता देशको अन्तर्राष्ट्रिय छवि बलियो बनाउँदै आएको छ। नेपालको आँखा अस्पतालहरूले विदेशी बिरामीहरूलाई गुणस्तरीय उपचार सेवा प्रदान गरी विदेशी मुद्रा आर्जनमा ठूलो योगदान पुर्‍याइरहेका छन्।

नेपाल नेत्रज्योति संघअन्तर्गत सञ्चालित २८ वटा आँखा अस्पताल र २२६ उपचार केन्द्रहरूले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा मात्रै रु एक अर्ब ५० करोडभन्दा बढी विदेशी मुद्रा नेपाल भित्र्याएका छन्। यसमा भारत, बंगलादेश, भुटान लगायतका मुलुकका नागरिकहरूले उपचारको लागि नेपालमा आउनुका साथै आफ्नो अनुभव साझा गरिरहेका छन्। यसले नेपालको स्वास्थ्य सेवाप्रति विश्वसनीयता र दक्षता प्रमाणित गर्दछ।

गुणस्तरीय सेवा र विश्वासको निर्माण

नेपालका नेत्र विशेषज्ञहरू, आधुनिक प्रविधि, र अस्पतालहरूको उत्कृष्ट सेवा प्रणालीले अन्तर्राष्ट्रिय बिरामीहरूको विश्वास जितिरहेको छ। छोटो प्रतीक्षा अवधि, उपचारको उच्च सफलता दर, र लागतको तुलनामा सस्तो उपचार खर्चले नेपाली आँखा अस्पतालहरूलाई विदेशी बिरामीको रोजाइमा ल्याएको छ। बिरामीहरूको सकारात्मक अनुभव र विश्वासको परिणामस्वरूप, नेपालले अन्धोपन रोकथाम र दृष्टि संरक्षणमा विश्वव्यापी रूपमा पहिचान बनाएको छ।

स्वास्थ्य पर्यटन: नयाँ आर्थिक अवसर

विश्वभर ‘मेडिकल टुरिज्म’ को प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ। विकसित देशहरूमा उपचारको लागत महँगो, प्रतीक्षा अवधि लामो र सेवाहरू सीमित हुने कारणले बिरामीहरू नेपालजस्ता सस्तो र गुणस्तरीय उपचार गर्न सक्ने देशहरूतर्फ आकर्षित भएका छन्। नेपालले यस अवसरलाई योजनाबद्ध रूपमा उपयोग गर्न सक्ने क्षमता राख्दछ। विदेशी बिरामीहरू नेपाल आउँदा मात्र उपचार खर्च होइन, उनीहरूको साथ आएका परिवारका सदस्यहरू, होटल, यातायात, र स्थानीय बजारमा समेत खर्च हुन्छ। यसले पर्यटन, होटल, यातायात, र व्यापार क्षेत्रलाई बलियो बनाउने सम्भावना बोकेको छ।

सन् २०२५ मा नेपालले ९ लाख ११ हजार ९८० जना विदेशी नागरिकहरूको आँखा परीक्षण र १५३ हजार ८६ बिरामीहरूको शल्यक्रिया गरेको छ। यसले नेपालको स्वास्थ्य सेवा र पर्यटन क्षेत्रको समर्पित र दक्ष क्षमताको पुष्टि गर्दछ।

अन्धोपन न्यूनिकरण र नेपालको अनौठो मोडेल

नेपालले १९८१ मा ०.८४ प्रतिशत रहेको अन्धोपनको दरलाई हाल ०.२८ प्रतिशतमा झार्न सफल भएको छ। यसले नै नेपालले अपनाएको ‘समुदायस्तरमा आधारित आँखा स्वास्थ्य सेवा’ मोडेललाई दर्शाउँछ। यसले दुर्गम र ग्रामीण क्षेत्रमा पुग्ने, घरघरमा उपचार पुर्‍याउने र सबैका पहुँचलाई सुनिश्चित गर्ने प्रयासलाई सफल बनाएको छ। नेपालको यस अभियानले २०३० सम्म अन्धोपनको दरलाई ०.२० प्रतिशतमा झार्ने लक्ष्य पनि राखेको छ।

भविष्यको रणनीति र अवसरहरू

नेपालले आफ्नो दक्ष चिकित्सकीय जनशक्ति, गुणस्तरीय उपचार, र विश्वसनीयताको आधारमा स्वास्थ्य सेवा निर्यातलाई मुख्य आर्थिक स्रोत बनाउन सक्छ। सरकारको स्पष्ट नीति, पूर्वाधार अभिवृद्धि, र अन्तर्राष्ट्रिय प्रवर्द्धनले यस क्षेत्रमा ठूलो सफलता हासिल गर्न सक्ने सम्भावना देखिएको छ। नेपालले दक्षिण एसियाका उत्कृष्ट सेवा केन्द्रका रूपमा आफ्नो छवि विस्तार गर्दै, स्वास्थ्य पर्यटन र उपचारलाई राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा जोड्न सक्छ।

नेपालको यस सफलताले विश्वलाई सिकाउने मोडेल बनेको छ। विश्वभर स्वास्थ्य सेवा र पर्यटनलाई जोड्ने यस अवसरलाई सदुपयोग गर्न सरकार र निजी क्षेत्रले मिलेर कार्य गर्न आवश्यक छ। यसले नेपालको विदेशी मुद्रा आर्जन, रोजगारी, र राष्ट्रिय समृद्धिमा ठूलो भूमिका खेल्ने विश्वास गरिन्छ।