ट्रम्पको रणनीति: इरानसँग नयाँ आणविक सम्झौता बिना युद्ध अन्त्यको सम्भावना

काठमाडौं — अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग नयाँ औपचारिक आणविक सम्झौता नगरी नै जारी युद्ध अन्त्य गर्ने विकल्पमा गम्भीर विचार गरिरहेको रिपोर्टहरू बाहिर आएका छन्। द वाल स्ट्रिट जर्नलको रिपोर्टअनुसार, यदि इरानले विश्वव्यापी इन्धन आपूर्तिका लागि रणनीतिक होर्मुज स्ट्रेट पूर्ण रूपमा खोल्ने र व्यापारिक जहाजहरूको आवतजावत सहज बनाउने निर्णय गर्छ भने, अमेरिका सैन्य कारबाहीबाट पछि हट्न तयार देखिएको छ।

सुरुमा, ट्रम्प प्रशासनको मुख्य लक्ष्य इरानको आणविक कार्यक्रमलाई पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्ने नयाँ सम्झौतामा केन्द्रित थियो। तर, युद्ध लम्बिँदै जाँदा र अमेरिकी बजारमा इन्धन मूल्य बढ्दै जाँदा, वासिङ्टनको ध्यान सैन्य विजयभन्दा बढी विश्वव्यापी इन्धन आपूर्ति र आर्थिक स्थिरता कायम गर्नमा केन्द्रित भएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूले यसलाई प्रमुख समाचारका रूपमा लेखिरहेका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले बताएअनुसार, तेहरानसँग अमेरिका सामान्य वार्तामा रहेको र इरानमाथि थप आर्थिक दबाब जारी राख्ने रणनीतिमा रहेको छन्। उनले भने, “इरानले सजिलै आणविक हतियार पुनः बनाउन सक्दैन, किनभने हाम्रो गुप्तचर निकायहरूले यसको निगरानी गरिरहेको छ।”

तर, इरानले अमेरिकी नाकाबन्दी खारेजी र होर्मुज स्ट्रेट खोल्नका लागि ६ वटा कडा शर्तहरू राखेको छ। ती शर्तहरू यस प्रकार छन्:

1. इरान र उसका ‘पवित्र मूल्य’ विरुद्धका धम्की स्थायी रूपमा अन्त्य हुनुपर्छ।
2. इरान र उसका क्षेत्रीय सहयोगीहरूविरुद्ध सैन्य कारबाही रोक्नुपर्छ।
3. अमेरिकी नौसेना र वायुसेना फिर्ता हुनुपर्छ।
4. युद्धका कारण भएको क्षतिबापत अमेरिकाले क्षतिपूर्ति दिनुपर्छ।
5. सबै प्रतिबन्धहरू फुकुवा गर्नुपर्छ।
6. रोक्का गरिएका इरानी सम्पत्तिहरू फुकुवा गर्नुपर्छ।

यसैबीच, इरानका सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अली खामेनेईले पूर्व आईआरजीसी कमाण्डर मोहसेन रजाईलाई राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्‌मा आफ्नो प्रतिनिधि नियुक्त गरेका छन्। रजाईले यसअघि होर्मुज जलसन्धिको नियन्त्रण ‘दर्जनौँ आणविक बमभन्दा बढी मूल्यवान्’ भएको बताएका थिए।

अन्तर्राष्ट्रीय म्यारिटाइम एजेन्सी ‘विन्डवार्ड’ का अनुसार, अमेरिकी नाकाबन्दीका कारण इरानको मुख्य तेल निर्यात केन्द्र ‘खर्ग टापु’ बाट तेल र इन्धनको आपूर्ति पूर्ण रूपमा ठप्प भएको छ। त्यहाँ १७ वटा ‘डार्क ट्याङ्कर’ इन्जिन बन्द गरेर बसेका छन्। यसले विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य फेरि बढाएको छ। ब्रेन्ट क्रुड प्रति ब्यारेल ८४.४६ डलर र अमेरिकी डब्ल्यूटीआई ७८.७९ डलर पुगेको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, होर्मुज स्ट्रेट खोल्ने विषयमा अझै अनिश्चितता कायम रहे पनि, यसले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा ठूलो प्रभाव पार्ने सम्भावना रहेको छ। अमेरिकी रणनीतिकारहरू मध्यावधि निर्वाचन र पेट्रोल मूल्य वृद्धिले गर्दा यस विषयमा चाँडै निर्णय लिन दबाव परिरहेको देखिन्छ।

अमेरिकाका लागि इरान किन चुनौतीपूर्ण बन्न पुगेको?

इरानसँगको सैन्य संघर्ष लामो र जटिल बन्ने सम्भावना छ। ओडीएनआईका अनुसार, इरानसँग ३००० भन्दा बढी ब्यालिस्टिक मिसाइलहरू छन्, जसलाई पहाडमुनि बनाइएका सुरुङहरूमा सुरक्षित राखिएको छ। यी मिसाइलहरूलाई हवाई आक्रमणबाट पूर्ण रूपमा नष्ट गर्न सकिदैन।

साथै, होर्मुज जलसन्धिबाट विश्वको २० प्रतिशतभन्दा बढी समुद्री तेल व्यापार र एलएनजी ओसारपसार हुन्छ। यस क्षेत्रको उत्तरी किनार इरानको नियन्त्रणमा छ। इरानले हिजबुल्लाह, हुथी र सिया समूहहरू मार्फत सीमाबाहिर पनि अमेरिकी क्षेत्रमाथि दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।

भूगोलिक दृष्टिले, होर्मुज स्ट्रेटको सबैभन्दा साँघुरो भाग २१ नटिकल माइल मात्र छ, जुन दुवै देशको कानुनी अधिकार क्षेत्रभित्र पर्दछ। यसले कोणीय विवादलाई अझ जटिल बनाएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, आणविक सम्झौताबिना अमेरिका पछि हटेमा, यो अस्थायी शान्ति मात्र हुनेछ र दीर्घकालीन रूपमा जोखिमहरू कायम रहनेछन्। केही विश्लेषकहरूले भने, यसले इरानको कडा सर्तहरू मार्फत अधिक कूटनीतिक लाभ लिन चाहने रणनीति हो भन्ने बताएका छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा, यो रणनीतिक परिवर्तनले मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलन बदल्न सक्ने र अमेरिकी मित्र राष्ट्रहरूको विश्वासमा धक्का पुर्‍याउने सम्भावना पनि रहेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।