इरान-अमेरिका तनाव : स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द, आक्रमण र मिसाइल प्रहार निरन्तर, युद्धविराम संकटमा

तेहरान — इरान र अमेरिकाबीच तनावले नयाँ उचाइ लिन थालेको छ। इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द गरेको घोषणा गरे पनि अमेरिकाले उक्त जलमार्ग अझै खुलेको दाबी गर्दै आएको छ। यस हप्तासम्म जारी तनाव र आक्रमणहरूले क्षेत्रीय सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारलाई गम्भीर खतरा पैदा गरेको छ।

इरानले एक जहाजमाथि आक्रमण गरेपछि अमेरिकाले १४० भन्दा बढी इरानी स्थानमा आक्रमण गरेको भनिएको छ। इरानले भने उक्त जहाज अनुमति नलिएका मार्ग प्रयोग गरिरहेको कारण आक्रमण भएको बताएको छ।

स्ट्रेट अफ होर्मुजमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्नका लागि इरानले आइतबार बिहान थप सूचना नआएसम्मका लागि सो मार्ग बन्द गरेको घोषणा गरेको थियो। यसैबीच, इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) ले आइतबार यस क्षेत्रका अमेरिकी बेस तथा सहयोगी देशमाथि व्यापक आक्रमण सुरु गरेको छ। यसले क्षेत्रीय तनावलाई अझ प्रबल बनाएको छ।

अमेरिकाले भने, इरानले जोर्डनमा रहेको अमेरिकी बेसमा आक्रमण गरेको र यसले अमेरिकी सुरक्षालाई चुनौती दिएको जनाएको छ। साथै, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई), कतार, कुवेत, ओमान र बहराइनले इरानबाट आएका मिसाइल र ड्रोनको प्रतिरोध गरेको बताएका छन्।

युद्धविराम वार्ताका मध्यस्थकर्ता रहेको कतार र यूएईमा यसअघि अप्रिल र मे महिना देखि कुनै आक्रमण भएको थिएन। तर, आइतबार सेन्टकमले इरानविरुद्ध अर्को चरणको आक्रमणको घोषणा गरेको छ।

यो नयाँ तनावले पूर्व निर्धारित अन्तरिम युद्धविराम सम्झौतामा समस्या ल्याएको देखिएको छ। उक्त सम्झौताको उद्देश्य जलमार्ग पुनः खोल्ने र द्वन्द्वलाई स्थायी रुपमा टार्ने थियो। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस हप्ताको सुरुमा इरानी आक्रमणलाई युद्धविरामको अन्त्यको संकेत भनेका थिए, भने इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकाले सम्झौता उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएका छन्।

तर, ट्रम्पले वार्ता जारी रहने र मध्यस्थकर्ताहरुले प्रक्रियालाई ब्युँताउने प्रयास गरिरहेका बताए। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार, इरानले अमेरिकी अधिकारीहरूलाई हप्ताभरि ट्याङ्करमाथि भएको आक्रमण गल्तीवश भएको र यसमा आन्तरिक विद्रोही समूहलाई दोषी बनाएको जनाएको छ।

पछिल्लो घटनाक्रममा, आईआरजीसीले अनुमति नलिएको मार्गबाट यात्रा गरिरहेको जहाजमा मिसाइल प्रहार गरेको थियो। सेन्टकमका अनुसार, साइप्रसको झण्डा बोकेको जहाज ‘एमभी जीएफएस ग्यालेक्सी’ मा आईआरजीसीले लापरबाहीपूर्ण रूपमा आक्रमण गरेको थियो जसका कारण जहाजको इन्जिन कोठामा क्षति पुगेको थियो।

यस जहाजका चालक दलका सदस्यहरू बेपत्ता भएको बताइएको छ। बेलायतको समुद्री व्यापार सञ्चालन संस्था (यूकेएमटिओ) ले जहाजका चालक दल सदस्यहरूलाई जहाज छोड्न बाध्य पारिएको जानकारी दिएको छ।

अमेरिकी सेन्टकमले भने, अमेरिकाले १४० भन्दा बढी सैन्य लक्ष्यमा प्रहार गरेको र इरानले गलत विकल्प रोजेको तथ्यलाई दोहोर्याएको छ। अमेरिकी रक्षा सचिव पिट हेगसेथले भने, “इरानले गलत निर्णय गरेको छ। उसले मूल्य चुकाउँदैछ।”

इरानले आफ्ना बदला ‘पहिलो चरण’ मा जोर्डनको प्रिन्स हसन एयर बेसमा आक्रमण गरी बेसको कमान्ड र कन्ट्रोल सेन्टर तथा एमक्यु९ ड्रोन ह्याङ्गरहरू ध्वस्त गरेको दाबी गरेको छ।

अन्ततः, अमेरिकी सेन्टकमले जलमार्ग खुला रहेको बताउँदै, अमेरिकी सेना यसलाई सुरक्षित राख्न तत्पर रहेको चेतावनी दिएको छ। यसअघि, मोहम्मद बगेर घालिबाफले एक्समा लेखेका थिए, “एकतर्फी सम्झौताको युग समाप्त भएको छ। अब, हामीले भनेका थियौँ: आफ्नो वचन पूरा गर वा मूल्य चुकाऊ। यथार्थ साबित भएको छ।”