जनकपुरधाममा भव्य रूपमा मनाइँदै विवाह पञ्चमी, राम–सीताको दिव्य विवाह महोत्सवमा हजारौँ भक्तजनको उत्साह

जनकपुरधाम – त्रेतायुगमा मार्गशीर्ष शुक्ल पञ्चमीका दिन भगवान् राम र जनकनन्दिनी सीताको विवाह भएको पावन स्मृतिमा देशभर आज विविध धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमसहित विवाह पञ्चमी पर्व भव्य रूपमा मनाइयो। विशेषगरी मिथिलाको प्राचीन राजधानी जनकपुरधाममा आज आयोजित राम–सीताको ऐतिहासिक विवाह महोत्सवमा देश–विदेशबाट आएका हजारौँ श्रद्धालु भक्तजन सहभागी भए।

पौराणिक मान्यताअनुसार मिथिलाका राजा जनकले आर्जुन पर्वतसहित ल्याई राखिएको शिव धनुष उचाल्न सक्ने वीर पुरुषलाई छोरी सीताको वर स्वीकार गर्ने घोषणा गर्दै जनकपुरको रंगभूमि क्षेत्रमा स्वयंवर आयोजना गरेका थिए। रामायणमा वर्णित कथाअनुसार अयोध्याका राजा दशरथका ज्येष्ठ पुत्र भगवान् रामले शिव धनुषलाई तीन टुक्रा पार्दै सीतालाई वरण गरेका थिए। यही दिनलाई स्मरण गर्दै मार्गशीर्ष शुक्ल पञ्चमीमा विवाह पञ्चमी पर्व मनाउने परम्परा आजसम्म निरन्तर रहेको छ।

महोत्सवको दौरान मिथिलाली संस्कृतिअनुसार मटकोर, तिलकोत्सव, स्वयंवर, र वैवाहिक संस्कार सम्पन्न गरियो। राम मन्दिरबाट बाजागाजा, झाँकी र आकर्षक डोला सिंहासनमा विराजमान भगवान् रामलाई रंगभूमिसम्म ल्याइयो भने जानकी मन्दिरबाट similarly सुसज्जित डोलामा माता सीतालाई पनि बाजागाजासहित रंगभूमिमा पुर्‍याइयो।

रंगभूमिमा स्वयंवरको सम्पूर्ण विधि सम्पन्न भएपछि राम–सीतालाई जानकी मन्दिरमा पुनः पुर्‍याई मिथिलाको परम्पराअनुसार विधिवत् विवाह गरियो। यस दिव्य समारोहमा नेपालको विभिन्न स्थानका साथै भारतका सीमावर्ती क्षेत्रबाट आएका श्रद्धालु भक्तजनले पनि सहभागिता जनाए।

महोत्सवको आकर्षणमा वर–बधू पक्षबीच हुने परम्परागत हाँसो–ठट्टा, गाउँ–गाउँबाट ल्याइने सीताराम सम्बन्धी प्रतीकात्मक झाँकी, भव्य शोभा यात्रा र लाखौँ भक्तहरूको उत्साहपूर्ण सहभागिता रहे। केही दशकअघिसम्म तिरहुतियागाछीमा मनाइने यो पर्व विगत करिब दुई दशकदेखि रंगभूमि क्षेत्रमा विशेष कार्यक्रमसहित आयोजना हुँदै आएको छ।

भक्तजन बिहानैदेखि विभिन्न पवित्र सरोवर र नदीमा स्नान गरी पूजाअर्चनामा तल्लीन भए। साथै भजन–कीर्तन, रामलीला, प्रवचन, र झाँकी प्रदर्शनले महोत्सवलाई अझ आकर्षक बनायो। देवताको मानवीकरणमा आधारित यस विवाह महोत्सवमा सहभागी हुनुले मनोकामना पूरा हुने र मोक्ष प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास पनि रहेको छ।

पहिले एक महिनासम्म भव्य रूपमा मनाइने विवाह पञ्चमी महोत्सव आजकल चार दिनसम्म सीमित भए पनि यसको धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक महत्व भने पूर्ववत् गहन छ। यस्तै, देशभरका राम–सीता मन्दिरहरूमा पनि विशेष पूजा–आराधना र महोत्सव आयोजना गरिँदै विवाह पञ्चमी विधिपूर्वक सम्पन्न गरिएको छ। आज विवाहका लागि साइत नचाहिने दिन मानिने धार्मिक प्रचलन पनि रहेको छ।