एपेक शिखर सम्मेलनले क्षेत्रीय आर्थिक सहकार्य र साझा समृद्धिका लागि प्रतिबद्धता व्यक्त, अमेरिका–चीन व्यापार तनावपछि नयाँ दिशामा

ग्योङ्जु – एसिया–प्रशान्त क्षेत्रका २१ राष्ट्रका उच्च नेताहरूले शनिबार आफ्नो वार्षिक एपेक शिखर सम्मेलन सम्पन्न गर्दै क्षेत्रीय आर्थिक सहकार्य र साझा समृद्धिका लागि प्रतिबद्धता जनाएका छन्। यस कार्यक्रमले क्षेत्रीय एकता र आर्थिक स्थिरता कायम राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यस निर्णय अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङबीच व्यापार युद्ध अन्त्य गर्न सहमति भएको केही दिनपछि आएको हो। दुई दिनसम्म दक्षिण कोरियाको ऐतिहासिक शहर ग्योङ्जुमा चलेको एपेक (एशिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग) सम्मेलनपछि जारी संयुक्त वक्तव्यमा नेताहरूले विश्वव्यापी आर्थिक चुनौतीहरू पार गर्न सहयोग र बहुपक्षीयतामा जोड दिएका छन्। उनीहरूले विश्वको दुई ठूला अर्थतन्त्र – अमेरिका र चीन – बीचको तनावले प्रभावित भएको आर्थिक सन्तुलन पुनःस्थापना गर्न सँगै अघि बढ्ने दृढता व्यक्त गरेका छन्।

गत बिहीबार ट्रम्प र सीले एपेक शिखर सम्मेलनको साइडलाइनमा भेट गरी अघिल्ला व्यापार अवरोधहरू फिर्ता लिने र तनाव घटाउने सहमति गरेका थिए। बहुपक्षीयतामा सशङ्कित मानिएका ट्रम्पले उक्त सहमति भएपछि दक्षिण कोरियाबाट शीघ्र प्रस्थान गरे। यसले चिनियाँ राष्ट्रपतिलाई सम्मेलनमा अग्रपङ्क्तिको भूमिका दिलायो। यसले क्षेत्रीय शक्ति समन्वय र आर्थिक स्थिरता कायम राख्ने उद्देश्यलाई थप बल दियो।

दक्षिण कोरियाको नेसनल डिप्लोमेटिक एकेडेमीका प्राध्यापक जोङहुन मिनका अनुसार, वक्तव्यले ‘स्वतन्त्र र खुला व्यापार’ का प्रत्यक्ष शब्दहरू परहेज गरे पनि आर्थिक सहकार्य र बहुपक्षीय मूल्यहरूलाई समेट्न सफल भएको छ। यसमा सन् २०२० मा स्वीकृत पुत्रजया भिजन २०४० प्रति प्रतिबद्धता पुनः दोहोर्‍याइएको छ, जसले स्वतन्त्र, खुला, निष्पक्ष र पारदर्शी व्यापार वातावरणको लक्ष्य राख्दछ।

सी जिनपिङको प्रमुख भूमिका

शिखर सम्मेलनमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले ‘विश्वव्यापी स्वतन्त्र व्यापार र आपूर्ति शृङ्खलाको स्थिरता’ लाई समर्थन गर्ने घोषणा गरे। उनले एपेकसँगै आयोजित सिइओ (सीईओ) शिखर सम्मेलनमा पठाएको सन्देशमा भने, ‘चीनमा लगानी गर्नु भनेको भविष्यमा लगानी गर्नु हो।’ यसले चीनको दीर्घकालीन आर्थिक रणनीति र क्षेत्रीय एकता कायम राख्ने चाहनालाई दर्शाउँछ।

शुक्रबार सीले जापान, क्यानाडा र थाइल्यान्डका प्रधानमन्त्रीहरूसँग द्विपक्षीय भेट गरे। शनिबार दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति ली जे म्युङसँग भेटको तयारी थियो। सियोलका अधिकारीहरूले बताएका छन् कि, उक्त भेटमा कोरियाली प्रायद्वीपको आणविक निःशस्त्रीकरण प्रमुख एजेन्डा थियो। तर, यस विषयले उत्तर कोरियाको कडा प्रतिक्रिया जन्मायो। उत्तर कोरियाका उपविदेशमन्त्री पाक म्योङ होले दक्षिण कोरियाको ‘आणविक निःशस्त्रीकरणको दिवास्वप्न’ भनेर व्यङ्ग्य गर्नुभयो र चेतावनी दिए, ‘हामीले देखाउनेछौँ यो सपना कहिल्यै साकार हुँदैन।’

राष्ट्रपति लीले भने, कोरियाली प्रायद्वीपमा शान्ति र स्थिरता स्थापना एसिया–प्रशान्त क्षेत्रको समृद्धिको पूर्वशर्त रहेको बताउँदै, उत्तर कोरियासँग मेलमिलापका लागि थप सक्रिय कदम चाल्ने घोषणा गरे। यसले क्षेत्रीय स्थिरता र शान्ति कायम राख्ने दिशामा आशा जगाएको छ।

एआई र जनसाङ्ख्यिक चुनौतीमा छलफल

शुक्रबारको सत्र व्यापार र लगानीमा केन्द्रित रहे पनि, शनिबारको बैठकमा कृत्रिम बौद्धिकता (एआई), जनसाङ्ख्यिकीय चुनौती र सांस्कृतिक उद्योगमा सहकार्यका विषयमा गहन छलफल भयो। नेताहरूले दुई पृथक वक्तव्य जारी गर्दै ती विषयहरूमा साझा दृष्टिकोण प्रस्तुत गरे। पहिलो वक्तव्यले एआईलाई द्रुत रूपमा बढ्दै गएको डिजिटल वातावरणमा ‘संभावित आर्थिक उत्प्रेरक’ का रूपमा व्याख्या गर्दै, यसका लागि समन्वित नीतिको आह्वान गर्‍यो। दोस्रो वक्तव्यले घट्दो जन्मदर, वृद्ध जनसङ्ख्या र तीव्र सहरीकरणजस्ता सामाजिक चुनौतीहरू सामना गर्न सहकार्यको आवश्यकता औँल्यायो।

क्षेत्रीय आर्थिक र चुनौतीहरू

सन् १९८९ मा स्थापित एपेकले स्वतन्त्र र खुला व्यापारलाई प्रोत्साहन गर्दै क्षेत्रीय आर्थिक एकीकरणको उद्देश्य राखेको छ। यद्यपि हालका वर्षहरूमा अमेरिका–चीन प्रतिस्पर्धा, आपूर्ति शृङ्खला अवरोध, वृद्ध जनसङ्ख्या र रोजगारीमा एआईको प्रभावजस्ता चुनौतीहरूले यस क्षेत्रलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित पारिरहेका छन्। अमेरिकी नीति चीनसँग सहकार्यभन्दा बढी आर्थिक प्रतिस्पर्धातर्फ मोडिएको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पको ‘अमेरिका फर्स्ट’ एजेन्डा र बढ्दो कर नीतिले विश्व बजारमा अस्थिरता सिर्जना गरेको छ र दशकौँको विश्वव्यापीकरण र बहुपक्षीयताको धारालाई चुनौती दिएको छ।

निष्कर्ष

ग्योङ्जुमा सम्पन्न यस एपेक सम्मेलनले क्षेत्रीय एकता र साझा आर्थिक हितलाई बलियो तुल्याउने प्रयास गरेको छ। संयुक्त वक्तव्य र नेताहरूको प्रतिबद्धता, विशेषगरी चीन र अमेरिकाबीचको सहकार्यले, यस क्षेत्रको स्थिरता र समृद्धिका लागि आशा जगाएको छ। तर, उत्तर कोरियाको प्रतिक्रिया र विश्वव्यापी आर्थिक चुनौतीहरूले अझै थप ध्यान र समन्वय आवश्यक रहेको देखिन्छ। यस सम्मेलनको परिणामले क्षेत्रीय शक्ति र सहकार्यको नयाँ युगको सुरुआत हुने अपेक्षा गरिएको छ।