मधेसमा ढलिरहेको एमाले सत्ता, जेनजी समूहसँग झड़पले राष्ट्रव्यापी प्रभाव

काठमाडौँ — जेनजी आन्दोलनका कारण संघीय सरकारबाट सत्ताच्युत भएको एमालेले मधेस प्रदेशमा पनि आफ्नो स्थिति कमजोर बनाएको छ। बुधबार सिमरामा एमाले कार्यकर्ता र जेनजी समूहबीच झडप हुँदा स्थानीय प्रशासनले कर्फ्यु आदेश जारी गर्नुपर्‍यो। यस घटनाले राजनीतिक अस्थिरता र दलबीचको तनावलाई उजागर गरेको छ।

मधेस प्रदेशमा एमालेको स्थिति कमजोर हुँदै गएको देखिएको छ। एमालेबाट सभामुख बनेका रामचन्द्र मण्डलको पद बुधबार अन्त्य भएको छ, जसपछि एमालेको समर्थनबाट प्रदेश प्रमुख बनेकी सुमित्रा भण्डारीलाई सरकारले पदमुक्त गरेको थियो। अहिले प्रदेशमा मुख्यमन्त्रीको रुपमा सरोजकुमार यादव छन्, तर उनको पद पनि लगभग निश्चित रूपमा जान लागेको संकेत मिलिरहेको छ।

भदौ २४ मा जेनजी आन्दोलनका क्रममा तत्कालीन मुख्यमन्त्री सतिश सिंहले राजीनामा दिएका थिए। त्यसपछि लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टीका उपाध्यक्ष जितेन्द्र सोनललाई मुख्यमन्त्री बनाइएको थियो, जसले कात्तिक २२ गते विश्वासको मत लिँदा सांसदहरुले समर्थन नगर्दा पदबाट राजीनामा दिनुपरेको थियो।

तर, संविधानको धारा १६८ को उपधारा ३ अनुसार, तत्कालीन प्रदेश प्रमुख सुमित्रा भण्डारीले एमालेको समर्थनबाट यादवलाई मुख्यमन्त्री बनाएको थियो। यसलाई लिएर विवाद भएपछि संघीय सरकारले भण्डारीलाई पदबाट हटाएको थियो। साथै, प्रदेशसभाले सात दलले महाअभियोग लगाएर सभामुखलाई पनि हटाएको छ।

सर्वोच्च अदालतले कात्तिक २४ गते यादवलाई विश्वासको मत लिनबाट रोक्न अन्तरिम आदेश जारी गरेको छ, जसले उनको पदलाई अस्थिर बनाएको छ। अधिवक्ता दीपेन्द्र झाका अनुसार, मंसिर ११ मा हुने अन्तिम सुनुवाइले यादवको पद निश्चित हुने सम्भावना छ।

नेता परमेश्वर साहले भने, एमालेको पूर्वाग्रही सोच र हठका कारण यस्तो अवस्था आएको बताएका छन्। उनी भन्छन्, “प्रदेशसभामा सभामुखले गरेको भूमिका संविधान विपरीत थियो, जसको परिणाम आज देखिएको हो। संघीय सरकारले पनि यसलाई ध्यान दिएर पदबाट बर्खास्त गरेको हो।”

एमाले मधेस प्रदेशका अध्यक्ष चन्देश्वर मण्डलले एमाले शक्तिशाली पार्टी भएकाले मधेसमा घेराबन्दी भएको दाबी गरे। उनले भने, “जेनजी आन्दोलनपछि एमालेमाथि सुनियोजित रुपमा आक्रमण भइरहेको छ, र यसले मधेसमा देखिएको हो। अहिले सबै दलको गठबन्धन बनेको छ र एमाले एक्लै केही गर्न सक्दैन। यी घटनाहरुले एमाले गम्भीर रुपमा हेरिरहेको छ।”

मधेस आन्दोलनको समयमा पनि एमाले र मधेसको सम्बन्ध राम्रै थिएन। आन्दोलनको बेला एमालेका नेताहरुले नकारात्मक टिप्पणी गर्दा पार्टीप्रति आक्रोश बढेको थियो। अहिले पनि यस्तै अवस्था देखिएको छ। अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले जेनजी आन्दोलन र वर्तमान सरकारबारे गरेको टिप्पणीलाई लिएर एमालेभित्र असन्तुष्टि र आक्रोश बढिरहेको छ।

प्राध्यापक तथा राजनीतिक विश्लेषक भोगेन्द्र झाका अनुसार, ‘एमालेको केन्द्रीकृत सोचकै कारण मधेसमा यस्तो अवस्था आएको हो। केपी ओलीको आफ्नै समाप्ति भयो र उहाँसँगै मधेसका दुईजना युवाको राजनीतिक भविष्य पनि समाप्त हुन लागेको छ।’

मधेस प्रदेशमा एमालेभित्र गुटबन्दी पनि देखिएको छ। जनकपुरका एक नेता भन्छन्, ‘रघुवीर महासेठको प्रतिक्रिया अहिलेसम्म नआउने अर्थपूर्ण छ। जनकपुरमा भइरहेका गतिविधिमा उहाँका कार्यकर्ताहरु संलग्न छैनन्। जबकि उहाँ जनकपुरका नेता हुनुहुन्छ।’

यसरी, एमाले र जेनजी समूहबीचको टकराव, मधेसको राजनीतिक अस्थिरता र पार्टीभित्रको गुटबन्दीले वर्तमान राजनीतिक अवस्थालाई जटिल बनाएको छ।