अमेरिका-इरान तनाव बढ्दै, होर्मुज मार्ग बन्द, सैन्य आक्रमण र बदला लिने चेतावनी

काठमाडौं । विश्वको अत्यन्त महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्ग मानिएको ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ इरानले अनिश्चितकालका लागि बन्द गरेको घोषणा गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा क्षेत्रमा तनाव थपिएको छ। यस घटनाले अमेरिका र इरानबीचको स्थिति जटिलता झनै बढाएको छ।

अमेरिकाले साइप्रसको झण्डा बोकेको एक व्यापारिक जहाजमाथि इरानले ‘खुला रूपमा आक्रमण’ गरेपछि यस साताको तेस्रो चरणको सैन्य कारबाही सञ्चालन गरेको जनाएको छ। सेन्टकमका अनुसार, इरानी इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) को आक्रमणबाट जहाजको इन्जिन कक्षमा गम्भीर क्षति पुगेको र एक जना नागरिक चालकदल सदस्य बेपत्ता रहेको अमेरिकी पक्षको दाबी छ। अमेरिकी रक्षा मन्त्री पिट हेगसेथले ट्विटरमार्फत भने, ‘इरानले गलत निर्णय गर्‍यो। अब यसको मूल्य चुकाउनुपर्नेछ।’

इरानले भने होर्मुज मार्ग अर्को सूचना नआएसम्मका लागि बन्द गरिएको जनाएको छ। आईआरजीसीले जहाजलाई चेतावनीस्वरूप गोली प्रहार गरी रोकिएको दाबी गरेको छ। इरानले यस विषयमा कडा प्रतिक्रिया जनाउँदै, यदि अमेरिकाले सैन्य हस्तक्षेप गर्‍यो भने त्यसको ‘कडा जवाफ’ दिने र क्षेत्रका नयाँ अमेरिकी सैन्य आधारहरू निशानामा पर्ने चेतावनी दिएको छ। यसअघि पनि, ओमानको जलक्षेत्र हुँदै यात्रा गरिरहेका तीनवटा व्यापारिक तेल ट्यांकरमाथि आक्रमण भएको थियो।

यस घटनापछि अमेरिकाले इरानमाथि गरेको आक्रमणमा १७ जनाको मृत्यु र ११५ जना घाइते भएको अन्तर्राष्ट्रिय स्रोतहरूले बताएका छन्। त्यसको प्रत्युत्तरमा, इरानले खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी साझेदार राष्ट्रहरूलाई लक्षित गरी आक्रमण गरेको छ। अमेरिकाले भने, होर्मुज जलडमरूमध्य अन्तर्राष्ट्रिय जहाज आवतजावतका लागि खुला रहेको घोषणा गरेको छ।

इरानका सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह मोज्तबा खामेनीले ‘बदला लिनु राष्ट्रको इच्छा’ भएको बताएका छन्। उनले अमेरिका र इजरायललाई संकेत गर्दै, सबै मारिएका व्यक्तिहरूको रगतको बदला लिइने चेतावनी दिएका छन्। यसैबीच, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले, ‘इरानको आक्रमणले युद्धविराम समाप्त भएको’ घोषणा गरे पनि कूटनीति जारी रहने बताएका छन्। उनले यदि कुनै पनि आक्रमण भयो भने, ‘पूर्ण विनाशकारी’ जवाफ दिने चेतावनी दिएका छन्।

यस्तै, अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले इरानले ट्रम्पको हत्या गर्न योजना बनाएको गुप्त सूचना इजरायलले वासिङ्टनलाई उपलब्ध गराएको दाबी गरेका छन्। यसबारे पुष्टि भने भएको छैन।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा वर्तमान तनाव र आपसी आक्रामकता बढ्दै जाँदा, विश्व समुदायले शान्ति र स्थिरता कायम राख्न प्रयास गरिरहेको छ। यस घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र समुद्री सुरक्षा समस्यालाई थप जटिल बनाएको छ।