सिरहा र धनुषा जोड्ने कमला नदीको पुलको समस्या: दुःख र लापरबाहीको कथा

जनकपुरधाम — सिरहा नगरपालिका-७ का व्यवसायी राधे यादवले वर्षौंदेखि भोगिरहेका पीडादायी यात्राका कथाले नेपाली सडक र संरचनाको यथार्थतालाई फेरि एकपटक उजागर गरेको छ। कमला नदीमा निर्माण भइरहेको पुलको काम ढिलाइ र अवस्थाको कारण उनी जस्ता हजारौं नागरिक र व्यवसायीको दैनिक जीवन जोखिमपूर्ण बन्दै गएको छ।

पुलको कथा: दुःख र निराशा

१५ वर्षदेखि सुरु भएको पुलको नाममा काम भइरहेको भए पनि अझै सम्म यसको वास्तविक पूर्णता टाढाको कुरा हो। कहिले बाँसको पुलबाट, कहिले डुंगाबाट मोटरसाइकल तान्दै, कहिले भत्किएको पुलबाट जोखिमपूर्ण यात्रा गर्न बाध्य छन् स्थानीय नागरिक। राधे यादव भन्छन्, “सिरहा र जनकपुरको यात्रा मेरो दिनचर्या हो। तर यहाँको नेताहरु र ईन्जिनियरहरू बेकार भए।”

७२ वर्षीय दुःखी यादवले भने, “सिलान्यासको दिन मलाई धेरै खुशी लागेको थियो। लाग्थ्यो, अब केही वर्षमै पुल बन्नेछ र हाम्रो दुःख सकिन्छ। तर त्यो सपना टुट्यो, पुल भत्कियो र अब यात्रा नै असम्भव जस्तै भएको छ।”

पुल भास्ने घटनाक्रम र यसको कारण

कमला नदीको पुलको निर्माणको अन्तिम चरणमा २०७८ साल असार १७ गते आएको बाढीले यसलाई पुरै भासिदियो। यसले मधेशको लाइफलाइन मानिने हुलाकी सडकलाई अवरुद्ध बनाएको छ र सिरहा र धनुषा जोड्ने मुख्य बाटो नै बन्द भएको छ। यसले जनजीवन र व्यवसायमा भारी असर परेको छ।

निर्माणको अवस्था र समस्या

२०११ मा सम्झौतापत्रअनुसार डिजाइन एण्ड बोल्ड मोडालिटीमा पप्पु-लुम्बिनी जेभीले ४६९.२ मिटर लामो र १२ स्पानको पुल निर्माणको जिम्मा लिएको थियो। प्रारम्भिक समयमा २० करोडभन्दा बढी रकम भुक्तानी भएको भए पनि, हालसम्म पुलको आधा काम मात्र सकिएको छ।

पुलको पहिलो र दोस्रो पिलर भासिएको र धेरै स्ल्याबहरू क्षतिग्रस्त भएको जानकारी सार्वजनिक भएको छ। निर्माणको समयसीमा थप गरी २०८३ असारसम्म थपिएको भए पनि, अहिलेसम्म पूर्ण रुपमा सञ्चालनमा ल्याउन सकेको छैन।

कारण र लापरबाही

अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले गरेको अनुसन्धानले देखाएको अनुसार, निर्माणमा गम्भीर त्रुटिहरू र लापरबाही भएको पाइएको छ। मुख्य कारणहरूमा:

– डिजाइन र कन्ट्रक्सन फल्ट: पुलको डिजाइन गलत भएको, मुख्यतया पाइलहरूको गहिराइ र माटो परीक्षणको गलत जानकारीको कारण।
– डीपीआर नक्कल: बलान खोलाको पुलको डिजाइनलाई नक्कल गरेर कमला पुल बनाइएको, जसमा आवश्यक माटो परीक्षण र गहिराइको ध्यान नदिएको।
– भू-प्राविधिक त्रुटि: ३० मिटर भन्दा बढी गहिराइको पाइलिङ आवश्यक भए पनि, कम्तीमा १४.५ मिटर मात्र गडाइएको पुष्टि भएको छ। यसले पुलको स्थिरता र सुरक्षा नै खतरामा पार्दछ।
– प्राविधिक असमझदारी: नक्कल गरिएको डिजाइन र गलत माटो परीक्षणले पुलको संरचनामा जोखिम थपेको छ।

कानुनी र प्रशासनिक अवस्थिति

अख्तियारले यस विषयमा विस्तृत अनुसन्धान गरेको भए पनि, अझै कुनै मुद्दा दायर नभएको र दोषीहरू विरुद्ध कारबाही प्रक्रिया सुरु नभएको अवस्थामा रहेको छ। सरकारी निकाय र सम्बद्ध निकायहरू पनि यस विषयमा सजग नभएको देखिन्छ।

नागरिकको माग र भविष्यको अपेक्षा

सिरहाका स्थानीय र व्यवसायीहरू अहिले नयाँ पुलको निर्माणको माग गर्दै छन्। उनीहरूको भनाइ छ, “अहिलेको पुल काम नलाग्ने अवस्थामा पुगेको छ, नयाँ पुल तुरुन्त बनाउनु आवश्यक छ।” सरकारले यस विषयमा चासो नदेखाएको र दोषीहरूको खोजीमा ढिलाइ भएको भन्दै उनीहरूले आक्रोश व्यक्त गरेका छन्।

निष्कर्ष

कमला नदीको पुलको कथा हाम्रो देशको संरचनात्मक लापरबाही, अनियमितता र राजनीतिक इच्छाशक्तिको अभावको परिणाम हो। यसले देखाएको छ कि, समयमा काम नगरेर, गलत डिजाइन र अनुशासनहीनता कायम राखिए, भने यो जस्ता संरचनात्मक जोखिमहरू निरन्तर बढ्दै जान्छन्। यस अवस्थालाई सम्बोधन गर्न आवश्यक छ, तत्काल प्रभावकारी कदम चालेर, जिम्मेवार व्यक्तिहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याउनु अनिवार्य छ।