नेपालबाट चोरी भएका दुई अमूल्य पुरातात्विक मूर्तिहरू अमेरिका बाट फिर्ता, नेपाललाई हस्तान्तरण

काठमाडौँ — नेपालको मूल्यवान् पुरातात्विक सम्पदाको संरक्षण र स्वामित्व पुनःस्थापना गर्दै, दुई महत्वपूर्ण मूर्तिहरू अमेरिका बाट नेपाललाई फिर्ता गरिएको छ। यी मूर्तिहरूलाई हाल न्युयोर्कस्थित नेपाली महावाणिज्यदूतावासमा सम्पन्न विशेष हस्तान्तरण समारोहमा नेपाल सरकारलाई आधिकारिक रूपमा हस्तान्तरण गरिएको हो।

समारोहमा नेपाल सरकारको प्रतिनिधित्व गर्दै महावाणिज्यदूत दधिराम भण्डारी र म्यानहटनस्थित अमेरिकी सरकारी वकिलको कार्यालयअन्तर्गत पुरातात्विक वस्तु तस्करी नियन्त्रण एकाइका प्रमुख कर्नेल म्याथ्यु बोग्डानोसले संयुक्त रूपमा सहमति पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए।

ती मूर्तिहरूमा पहिलो, १३औं शताब्दीको कास्य पद्मपाणीको मूर्ति हो, जुन काठमाडौंको थमबहिल (विक्रमशील महाविहार, भगवानबहाल) मा अवस्थित एक अनुपम कलाकृति मानिन्छ। यसको अन्तिम तस्वीर सन् १९७१ मा लिइएको अभिलेखमा रहेको छ र अनुमान गरिन्छ कि, यो मूर्ति सन् १९७१ र १९७७ बीच अवैध रूपमा अमेरिका ल्याइएको हो।

दोस्रो मूर्ति, १६औं शताब्दीको काठबाट निर्मित नृत्यदेवीको मूर्ति हो, जुन ललितपुरको इबहा बहीको काष्ठकलाको उत्कृष्ट नमूना मानिन्छ। यसलाई सन् १९६९ र १९८३ बीच चोरी गरी अमेरिका ल्याइएको अनुमान गरिएको छ, र पछि न्युयोर्कको महानगर संग्रहालयबाट बरामद गरिएको थियो।

यी दुवै सम्पदा अमेरिकी सरकारी वकिलको कार्यालय, गृह सुरक्षा अनुसन्धान निकाय र अन्य साझेदार संस्थाहरूको खोजी र अनुसन्धानपछि नेपाललाई हस्तान्तरण गरिएको हो।

समारोहमा नेपाली महावाणिज्यदूत भण्डारीले नेपाल सरकार र नेपाली जनताका तर्फबाट अमेरिकी सरकार, वकिलको कार्यालय, गृह सुरक्षा अनुसन्धान निकाय, संग्रहालय, सम्पदा संरक्षण अभियन्ता र समुदायका सदस्यहरूलाई धन्यवाद व्यक्त गरे। उहाँले भने, “सामूहिक प्रयासले यी अमूल्य सांस्कृतिक सम्पदाको खोजी, स्वामित्व पुनः प्राप्ति र स्वदेश फिर्ती सम्भव भएको छ।”

उनले थपे, “नेपाल र अमेरिकाबीचको सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा विकसित हुँदै गएको सहकार्य र अन्तरराष्ट्रिय साझेदारीको उत्कृष्ट उदाहरण हो।” साथै, नेपाली समुदाय र नेवा गुठी न्युयोर्कलाई सम्पदाको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा योगदानका लागि धन्यवाद ज्ञापन गरे।

समारोहपछि यी सम्पदाहरू यही जुन २५ मा नेपाल पठाइने व्यवस्था मिलाइएको छ। ढुवानी र व्यवस्थापनको कार्य नेपाली महावाणिज्यदूतावास र नेवा गुठी न्युयोर्कको समन्वयमा सम्पन्न हुने छ। नेपाल पुग्ने क्रममा गुठीका प्रतिनिधिहरूले सम्पदासँगै यात्रा गर्नेछन्, र काठमाडौँ आइपुगेपछि पुरातत्त्व विभाग र सम्बन्धित निकायहरूलाई हस्तान्तरण गरिनेछ।

यस घटनाले नेपाल र अमेरिकाबीचको सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण र अवैध तस्करी विरुद्धको संयुक्त प्रयासको महत्वपूर्ण उदाहरण स्थापित गरेको छ। समारोहमा नेपाली समुदाय, पुरातत्त्वविद्, अनुसन्धानकर्ताहरू र सञ्चारकर्मीहरूको उपस्थिति थियो।