इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द गरेपछि विश्व ऊर्जा बजारमा भारी मूल्यवृद्धि

इरानले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द गरेपछि विश्व ऊर्जा बजारमा तीव्र दबाब देखिएको छ। यस क्षेत्रले कच्चा तेल आपूर्तिका लागि मुख्य मार्ग मानिन्छ। अमेरिकाले सोमबार नाटोका साझेदार राष्ट्रहरू र चीनलाई उक्त जलमार्ग पुनः सञ्चालनमा ल्याउन सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ।

अमेरिका–इजरायलसँग जारी युद्धको प्रतिउत्तरस्वरूप इरानले खाडी क्षेत्रको यो प्रमुख जलमार्ग बन्द गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य एकाएक ४० देखि ५० प्रतिशतसम्म उक्लिएको छ। युद्ध तेस्रो हप्तामा प्रवेश गरिसकेका बेला, कच्चा तेलको मूल्य सोमबार करिब १०० डलरको आसपास पुगेको देखिएको छ। इजरायलले इरानभित्र अझै पनि ‘हजारौँ लक्ष्य’ रहेको दाबी गर्दै दैनिक रूपमा नयाँ लक्ष्य पहिचान गरिरहेको जनाएको छ।

ट्रम्पले भनेका छन्, “मलाई लाग्दैन उनीहरू अहिले तयार छन्, तर उनीहरू निकै नजिक आइपुगेका छन्।” यसअघि, इरानका विदेशमन्त्रीले वासिङ्टनसँग कुनै पनि वार्ता अस्वीकार गरिएको बताएका थिए। ट्रम्पले चीन, फ्रान्स, जापान, दक्षिण कोरिया र बेलायतलाई स्ट्रेट अफ होर्मुज हुँदै जाने तेल ट्यांकरहरूको सुरक्षाका लागि नौसैनिक जहाज पठाउन आग्रह गरेका छन्। उनले भने, “तेल लाभ लिने देशहरूले यस क्षेत्रमा कुनै अप्रिय घटना हुन नदिन सहयोग गर्नुपर्छ।”

बाह्य प्रभावमा, चीनले यदि स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः सञ्चालन गर्न सहयोग नगरे, भने यसले नाटोको भविष्यमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्। जापान र अस्ट्रेलियाले भने सैनिक तैनाथ गर्ने योजना नभएको स्पष्ट पारेका छन्। यसबीच, इरानले मध्यपूर्वमा फैलिएको युद्धमा अन्य देशहरूलाई संलग्न नहुन चेतावनी दिएको छ।

इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकी सैन्य उपस्थितिले समस्या समाधान गर्नुको सट्टा तनाव बढाइरहेको आरोप लगाउँदै, छिमेकी देशहरूलाई ‘विदेशी आक्रमणकारीलाई बाहिर निकाल्न’ आह्वान गरेका छन्। यसैबीच, इरानले अमेरिकी सेना रहेको मध्यपूर्वका स्थानहरूमा आक्रमण तीव्र बनाएको छ। इटालीको सेनाले कुवेतस्थित अली अल सलेम एयरबेसमा ड्रोन आक्रमण भएको बताए, जसमा मानवीय क्षति नभएको जानकारी आएको छ।

इराकका अधिकारीहरूले बताए अनुसार, बगदाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै रकेट प्रहार हुँदा पाँच जना घाइते भएका छन्। साथै, इरानको रिभोलुसनरी गार्ड्सले करिब ७०० मिसाइल र ३६०० ड्रोन प्रहार गरेको दाबी गरेका छन्। साउदी अरेबियाले सोमबार मध्यरातदेखि ६० भन्दा बढी ड्रोन रोकेको जनाएको छ। दुबई विमानस्थल नजिक ड्रोन घटनापछि उडानहरू केही समयका लागि स्थगित गरिएको थियो।

फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले, इराकको कुर्दिस्तान क्षेत्रमा भएको इरानी ड्रोन आक्रमणमा फ्रान्सेली सैनिकको मृत्यु भएपछि, यसलाई अस्वीकार्य भनेका छन्। यसैबीच, लेबनानसम्म युद्ध फैलिएको देखिएको छ। इजरायलले बेरुतको दक्षिणी उपनगरहरूमा नयाँ हवाई आक्रमण सुरु गरेको जनाएको छ।

ऊर्जा बजारमा, अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीले सदस्य राष्ट्रहरूलाई रणनीतिक भण्डारबाट करिब ४० करोड ब्यारेल तेल बजारमा पठाउने निर्णय गरेको जनाएको छ। एसिया–ओसिनिया क्षेत्रका देशहरूले तत्काल तेल उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएका छन्, भने युरोप र अमेरिकाले आगामी हप्तामा थप तेल बजारमा ल्याउने अपेक्षा गरेका छन्।

जापानले आफ्नो तेल भण्डार स्तर घट्दै जाँदा सरकारले सार्वजनिक गरेको सूचनामा, तेल आपूर्ति संकटको सामना गर्न लागेको जनाएको छ। अस्ट्रेलियाका अधिकारीहरूले मूल्यवृद्धि र हडबडाहटमा किनमेल नगर्न आग्रह गरेका छन्। भारतमा, आयात बाध्यताका कारण रेस्टुरेन्टहरूले खाना पकाउने ग्यासको मेनु परिवर्तन गर्न थालेका छन्।

सिड्नी नजिक बस्ने ल्यान्डस्केपर एम्मा फुटर्लेबले, इन्धन महँगो हुँदा आफ्नो बजेटमा दबाब परेको बताइन्। “यसले हाम्रो खर्चमा सीधा असर गरेको छ,” उनले भनिन्।

तर, तेहरानमा भने युद्ध सुरु भएको केही दिनपछि जीवन क्रमशः सामान्य बन्न थालेको देखिएको छ। यातायात चहलपहल बढेको र केही स्टलहरू खुल्न थालेको छ। देशभित्रको बैंकिङ सेवा केही दिनदेखि अनलाइन सेवा अवरुद्ध हुँदा नगद निकाल्न लामो लाइन देखिएको छ।

इरानी स्वास्थ्य मन्त्रालयले जनाएको छ, अमेरिका र इजरायलको आक्रमणबाट हालसम्म १,२०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको छ। यद्यपि, यो तथ्यांक स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन सकेको छैन। संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शरणार्थी एजेन्सीले, करिब ३२ लाख मानिस विस्थापित भएको जनाएको छ।