नेपाली सेनाको चुरे संरक्षण अभियान: प्राकृतिक स्रोतको संरक्षण र वातावरणीय सन्तुलनमा महत्वपूर्ण योगदान

सुनसरी — नेपाली सेनाले सुरक्षा र शान्ति कायम राख्ने मात्रै नभई, प्रकृति संरक्षणमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका निभाउँदै आएको छ। वन, जलस्रोत र जैविक विविधताको संरक्षणदेखि प्राकृतिक विपद्का बेला उद्धार कार्यसम्म, सेनाका विभिन्न अभियानले वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याइरहेका छन्।

नेपाली सेनाले विशेष गरी चुरे क्षेत्रको संरक्षण र दिगो व्यवस्थापनका लागि निरन्तर काम गर्दै आएको छ। नेपालको वन तथा पर्यावरण संरक्षण निर्देशनालयले २०६९ माघ ४ गते स्थापना गरेको यस संस्थाले देशभर ३७ जिल्लामा सक्रियता देखाउँदै आएको छ। यस निर्देशनालयको संरचनामा वन तथा पर्यावरण सुरक्षा गण नं. १ र नं. २ रहेका छन्, जसले विभिन्न जिल्लामा चुरे संरक्षण अभियान सञ्चालन गरिरहेका छन्।

श्री नं. १ गण, रानीवास ब्यारेक, सिन्धुली जिल्लामा तैनाथ रहँदै नारायणी नदी पूर्वतर्फका १५ जिल्लामा संरक्षण कार्य गर्दै आएको छ भने, श्री नं. २ गण, २०७१ वैशाख १ गतेदेखि नवलपरासी बर्दघाट सुस्त पूर्व जिल्लामा तैनाथ रहेको छ। यी गणहरूले चुरे क्षेत्रको संरक्षण, वृक्षारोपण, ताल–तलैया संरक्षण, तारबार निर्माण र तटबन्ध जस्ता कार्यहरू गर्दै आएको छ।

नेपाली सेनाले २०६६-६७ देखि राष्ट्रपति चुरे संरक्षण कार्यक्रम सुरु गरेको हो, जसको उद्देश्य प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण, क्षयीकरण न्यूनीकरण, र स्थानीय जनताको जीवनस्तर सुधार गर्नु हो। यस कार्यक्रमअन्तर्गत, नेपाल सरकारले २०७१ असार २ गते राष्ट्रपति चुरे–तराई मधेश संरक्षण विकास समिति गठन गरेको थियो, जसले स्थानीय समुदायसँगको सहकार्यमा संरक्षण कार्यलाई अघि बढाइरहेको छ।

सेनाले विगतका वर्षहरूमा वृक्षारोपण, ताल–तलैया संरक्षण, जलस्रोतको संरक्षण, जंगली जनावरहरूको आवास सुधार र प्राकृतिक विपद्को सामना गर्नका लागि आवश्यक कार्यहरू गर्दै आएको छ। आर्थिक वर्ष २०७२/७३ देखि २०८१/८२ सम्म, सेनाले १,०६८.२२ हेक्टर जमिनमा वृक्षारोपण गरेको र ४८,९०४ मिटर तारबार निर्माण गरेको छ। साथै, २२ जिल्लामा ताल–तलैया संरक्षण र पुनर्निर्माणका लागि पनि सक्रिय भूमिका निभाएको छ।

सैनिक प्रवक्ता सहायक रथी राजाराम बस्नेतले बताएअनुसार, सेनाले संरक्षणअन्तर्गत तयार पारेका संरक्षित क्षेत्रमा स्थानीय समुदायलाई वनसमितिलाई हस्तान्तरण गर्दै आएको छ। उदाहरणका लागि, सप्तरी जिल्लामा ५०१.९५ हेक्टर जमिनमा वृक्षारोपण, तारबार र तटबन्ध निर्माण गरी संरक्षण कार्य सम्पन्न गरेको छ। यससँगै, दाङ र सिराहा जस्ता जिल्लामा पनि संरक्षण र वृक्षारोपण कार्यहरू व्यापक रूपमा सम्पन्न भएको छ।

नेपाली सेनाले प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण र सदुपयोगका लागि आफ्नो नर्सरी युनिटमार्फत बिरुवा उत्पादन, वृक्षारोपण र संरक्षणका कार्यहरू निरन्तर गरिरहेको छ। यहाँ खयर, बकाइनो, सित्तलचिनी, शिरिष, साल, कपुर, जामुन, पारिजात, र रक्त चन्दन जस्ता सयौं प्रजातिका बिरुवा हुर्काइन्छ।

सैनिकहरूले संरक्षण क्षेत्रमा गरेको यस कार्यले वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्ने, भू–क्षय रोक्ने, जलस्रोत संरक्षण गर्ने र जैविक विविधता प्रवद्र्धन गर्ने काममा अत्यन्त प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गरेको छ। यस अभियानले प्राकृतिक स्रोतको संरक्षणको साथै स्थानीय जनजीवनमा सुधार ल्याउने र जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई न्यून गर्ने दिशामा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ।

नेपालको प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण र वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्न नेपाली सेनाको यो अभियान निरन्तर जारी रहनेछ, जसले दीगो विकास र सुस्थिर वातावरण निर्माणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेको छ।