भिसा र ट्यारिफ तनावबीच भारत आउँदै अमेरिकी विदेशमन्त्री रुबियो

मुम्बई । भिसा प्रतिबन्ध र ट्यारिफको चेतावनीले दुई देशबीच तनाव बढिरहेका बेला अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो भारत भ्रमणमा आउँदै छन्। उनले मंगलबार दिउँसो मुम्बईमा भारतीय विदेशमन्त्री एस. जयशंकरसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम छ।

भेटलाई भारत–अमेरिका सम्बन्ध सुधार्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ। भारतीय अधिकारीहरूका अनुसार दुवै पक्षबीच ऊर्जा, व्यापार तथा लगानी, रक्षा र महत्त्वपूर्ण एवं उदीयमान प्रविधिबारे छलफल हुनेछ।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी डिसेम्बरमा हुने जी–२० शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन अमेरिका जाने अपेक्षा गरिएको छ। त्यसैले रुबियो र जयशंकरबीचको भेटले मोदीको भ्रमणका लागि पनि आधार तयार गर्ने ठानिएको छ।

मुम्बईलाई भेटघाटको स्थल बनाइनुलाई त्यहाँका व्यापारिक समुदायसँग सम्बन्ध विस्तार गर्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ। पाँच महिनाभन्दा कम समयमै दोस्रोपटक भारत आएका रुबियो यस भ्रमणमा नयाँ दिल्ली जाने छैनन्। उनी बुधबार सिधै जामनगर प्रस्थान गर्नेछन्।

भारतीय विदेश मन्त्रालयका अनुसार रुबियो मंगलबार दिउँसो २:१५ बजे मुम्बई अवतरण गर्नेछन् र अपराह्न करिब ४ बजे जयशंकरसँग भेट्नेछन्। उनले ताज प्यालेस होटलस्थित २६/११ स्मारकमा श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्नुका साथै ‘युएस @२५०’ कार्यक्रममा पनि सहभागिता जनाउनेछन्।

रिलायन्सको तेल प्रशोधन केन्द्र रहेको जामनगर भ्रमणलाई विशेष अर्थपूर्ण मानिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनका निकट सहयोगी तथा अर्बपति एलन मस्कले आफ्नो उपग्रह सञ्चार कम्पनी स्टारलिङ्कको भारत प्रवेशमा ढिलाइ हुनुमा केही व्यापारीको भूमिका रहेको आरोप लगाएका थिए।

मस्कले ‘एकाधिकारवादी नियन्त्रण कायम राख्न खोज्ने केही धनाढ्यहरू’ का कारण सेवा विस्तारमा ढिलाइ भएको दाबी गरेका थिए। उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समा ‘के अम्बानी नै भारतका वास्तविक मालिक हुन्?’ भन्दै टिप्पणीसमेत गरेका थिए।

स्रोतका अनुसार प्रस्तावित भारत–अमेरिका व्यापार सम्झौताबारे भारतीय व्यवसायी समुदायमा देखिएको चिन्ता कम गर्ने विषयमा पनि रुबियोले कुरा गर्नेछन्। भारतीय बजारको सम्भावना उपयोग गर्न दुवै देशका व्यवसायका लागि पर्याप्त अवसर रहेको सन्देश उनले दिने अपेक्षा गरिएको छ।

भारतको बढ्दो मध्यम वर्गले ऊर्जा माग बढाइरहेको सन्दर्भमा अमेरिकी आपूर्तिले रुसी र खाडी मुलुकबाट आउने ऊर्जालाई पूरक सहयोग गर्न सक्ने स्रोतको भनाइ छ।

चीनले संवेदनशील प्रविधिमा फेरि प्रतिबन्ध लगाउन थालेपछि भारत–अमेरिका प्राविधिक साझेदारी र आपूर्ति शृङ्खला बलियो बनाउने विषयमा पनि छलफल हुने अपेक्षा छ। चीनको वाणिज्य मन्त्रालय र विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले अक्टोबर १६ देखि १८ सम्म निर्यात निषेध वा प्रतिबन्धित सूचीमा ४० प्रविधि थप्ने मस्यौदा प्रस्ताव संयुक्त रूपमा सार्वजनिक गरेका थिए। प्रस्तावमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), सौर्य ऊर्जा उत्पादन उपकरण तथा कोष र जिन थेरापीमा प्रयोग हुने बायोमेडिकल प्रविधि समेटिएका छन्।

रक्षा सामग्रीको बिक्री र सह–उत्पादन बढाउने सम्भावनाबारे पनि दुवै पक्षले छलफल गर्ने स्रोतले जनाएको छ। विशेषगरी हवाई र समुद्री क्षेत्रमा अमेरिकासँग उन्नत प्रविधि रहेको छ। ‘दुई मन्त्रीले प्रविधि हस्तान्तरणको सम्भावनाबारे छलफल गर्नेछन्, जुन भारतको प्रमुख माग रहँदै आएको छ,’ स्रोतले भन्यो। अमेरिकी रक्षा खरिदमा ‘मेक इन इन्डिया’ कार्यक्रमलाई कसरी समेट्न सकिन्छ भन्ने विषय पनि छलफलमा पर्नेछ।

भारत–अमेरिका सम्बन्धमा असमझदारी निम्त्याएको आवागमनसम्बन्धी प्रतिबन्धबारे पनि वार्ता हुने अपेक्षा छ। भारतीय पक्षले आफ्ना व्यवसायी र दक्ष जनशक्तिले अमेरिकी अर्थतन्त्रमा पुर्‍याएको योगदानबारे कुरा उठाउने तयारी गरेको छ।

रुबियो यसअघि मे महिनामा नयाँ दिल्ली पुगेर क्वाड विदेशमन्त्रीहरूको बैठकमा सहभागी भएका थिए। यसपटक अस्ट्रेलियामा आयोजना गर्ने योजना बनाइएको क्वाड विदेशमन्त्रीहरूको बैठक भने रद्द भएको छ।