सरकारको आश्वासनपछि झापा र इलामका चिया उद्योगहरू पुनः सञ्चालन

काठमाडौं — सरकारले चिया उद्योगीका समस्या समाधान गर्न विशेष कार्यदल गठन गरेको र आश्वासन दिएसँगै झापा र इलामका बन्द रहेका चिया उद्योगहरू पुनः सञ्चालनमा आएका छन्। भारतले नयाँ चिया निर्यात मापदण्ड लागू गरेपछि नेपाली चियाको निकासी प्रभावित भएपनि सरकारको पहलले उद्योगहरू पुनः सञ्चालनमा ल्याउन मद्दत गरेको हो।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन) को सचिवालयले निर्यातसम्बन्धी समस्या समाधानका लागि उच्चस्तरीय कार्यदल गठन गर्दै आश्वासन दिएपछि बिहीबारदेखि झापाका ३० वटा सीटीसी चिया उद्योगहरू पुनः सञ्चालनमा आएका छन्। वरिष्ठ उपाध्यक्ष शिव गुप्ताले बताएअनुसार, सरकारले माग सम्बोधन गर्न तत्परता देखाएपछि उद्योगहरू खोल्न निर्णय गरिएको हो। “सरकारले विशेष कार्यदल गठन गर्‍यो र मन्त्रीस्तरमा कुरा हुँदा छिट्टै पहल गर्ने आश्वासन पाएर हामीले उद्योगहरू खोल्यौं,” उनले भने।

झापाका उद्योगहरू सञ्चालनमा आएसँगै पहाडी जिल्लाका चिया उद्योगहरू पनि खुल्ने क्रम जारी रहेको वरिष्ठ उपाध्यक्ष गुप्ताले बताए। “झापामा सञ्चालन भइरहेको छ, र पहाडका उद्योगहरू पनि आज वा भोलिदेखि नै खुल्नेछन्,” उनले थपे।

यसैबीच, काठमाडौंमा केही चिया उद्योगीहरू पनि अवस्थित छन्, जसले समस्या समाधानका लागि छलफल गरिरहेका छन्। प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले विभिन्न मन्त्रालय र विभागका प्रतिनिधिहरूलाई समेटिएको कार्यदल बनाएको छ, जसले दुई हप्ता भित्र समस्या समाधानका उपायसहितको प्रतिवेदन बुझाउने जिम्मेवारी पाएको छ।

कार्यदलमा प्रधानमन्त्री कार्यालय, अर्थ, गृह, परराष्ट्र, र कृषि मन्त्रालयका साथै भन्सार, खाद्य प्रविधि, नापतौल विभाग र चिया विकास बोर्डका उच्च अधिकारीहरू सहभागी छन्। उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका उपसचिवलाई यस कार्यदलको सदस्य सचिवको जिम्मेवारी दिइएको छ।

किन बन्द थिए उद्योग?
१८ वैशाखदेखि भारतको चिया बोर्डले नेपाली चियाको गुणस्तर परीक्षणका नाममा नयाँ मापदण्ड ‘स्ट्यान्डर्ड अपरेटिङ प्रोसिजर’ (एसओपी) लागू गरेपछि नेपाली चियाको निर्यात प्रभावित भएको थियो। नयाँ नियमअनुसार, भारत जाने प्रत्येक ट्रकले अनिवार्य रुपमा प्रयोगशाला परीक्षण गराउनुपर्ने थियो, जसको रिपोर्ट आउन करिब १५ दिन लाग्ने र प्रति गाडी ११,५ सय भारु शुल्क तिर्नु पर्ने हो। यसले निर्यात प्रक्रिया जटिल र व्यावहारिक नभएको भन्दै उद्योगीहरूले विरोध गरे।

अन्ततः, भारतीय पक्षले प्रत्येक ट्रकको सट्टा ‘र्‍यान्डम स्याम्पलिङ’ मात्र गर्ने लिखित सहमति दिएर केही दिन निर्यात सञ्चालन भए। तर, फेरि भारतीय अधिकारीहरूले नमुना संकलन गर्ने र रिपोर्ट नआएसम्म चियाहरू नउठाउने निर्देशन दिएपछि निर्यात पुनः स्थगित भयो। यस अवरोधले करिब सयवटा उद्योग बन्द हुन पुगेका थिए, जसले बगानमा हरियो चियापत्ती हुर्किएर घाँस बन्ने अवस्था ल्याएको थियो। यसले दैनिक करिब दुई करोड रुपैयाँको नोक्सानी र १ लाखभन्दा बढी मजदुर तथा ३० हजार किसान प्रत्यक्ष प्रभावित भएका थिए।

संघको तथ्यांक अनुसार, नेपालमा वार्षिक रूपमा करिब २ करोड किलो सीटीसी र ६५ लाख किलो अर्थोडक्स चिया उत्पादन हुन्छ। वरिष्ठ उपाध्यक्ष गुप्ताका अनुसार, किसानको चियापत्ती नष्ट भएपछि करोडौंको घाटा लाग्ने अवस्था आएको छ। सरकारले समस्या समाधान गर्न ठोस आश्वासन दिएकोले तत्काल उद्योगहरू खोलिएको हो, तर निर्यात सहज नभएसम्म उत्पादित चिया गोदाममै भण्डारण गरी राखिनेछ।

यस समस्या समाधानको लागि सरकारले दुई हप्ता भित्र विस्तृत प्रतिवेदन बुझाउने अपेक्षा गरिएको छ।