सिंहदरबारमा भएको आगलागी र तोडफोडपछि पुनःनिर्माण र सरसफाइका कार्य तीव्र, ऐतिहासिक संरचनाको संरक्षणमा सरकारको ध्यान

काठमाडौँ — गत भदौ २३ र २४ गते भएको सिंहदरबारमा भएको जेनजी आन्दोलनका क्रममा आगलागी र तोडफोडका कारण भएको क्षति र त्यसपछि सञ्चालन भइरहेको सरसफाइ कार्यलाई क्रमशः जारी राखिएको छ। आन्दोलनले सिर्जित विनाशलाई पुनःस्थापना गर्न सरकार र सम्बन्धित निकायहरू सक्रिय रुपमा जुटेका छन्।

आन्दोलनकै क्रममा भएको आगजनी र तोडफोडका कारण सिंहदरबारको भवन र संरचनाहरूमा ठूलो क्षति पुगेको थियो। विशेष गरी कार्यालयहरू, पार्किङ र सवारीसाधन जलेका थिए। त्यस समयमा सिंहदरबार परिसरमा रहेका करिब १००० भन्दा बढी सरकारी र निजी सवारीसाधन जलेर नष्ट भएका थिए। ती सवारीसाधनलाई नयाँ बानेश्वरस्थित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्रमा स्थानान्तरण गरिएको छ। यद्यपि, त्यो भवन समेत आन्दोलनबाट पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएको खबर छ।

सिंहदरबारमा भएको आगलागी र तोडफोडले पुरातात्विक महत्त्व राख्ने संरचनामा समेत क्षति पुर्‍याएको छ। सरकारले यस सम्बन्धमा क्षति विवरण सङ्कलन गरिरहेको छ र सम्बन्धित मन्त्रालयहरूबाट प्राप्त विवरणको आधारमा पुनःनिर्माणको कार्य अघि बढाउने योजना बनाएको छ।

परिसरको जलेका रुखहरूलाई पालुवा हाल्न थालेपछि वातावरणमा केही सुधार आउन थालेको देखिएको छ। वन तथा वातावरण मन्त्रालयका सहसचिव डा महेश्वर ढकालका अनुसार, आगलागीबाट प्रभावित रुखबिरुवा र फोहर सरसफाइको काम लगभग सकिएको छ। साथै, सिंहदरबारभित्र रहेका रुख बिरुवाको संख्या यकिन नभए पनि, सरसफाइको काम जारी रहेको जानकारी दिएका छन्।

सिंहदरबारको भौतिक संरचनामा भएको क्षतिबारे जानकारी दिनुहुँदा, मन्त्रालयहरूबाट क्षतिको विवरण आउनासाथ पुनःनिर्माण र सरसफाईको कार्य तीव्र रूपमा अघि बढ्नेछ। यस क्रममा सरकारले सिंहदरबारको बाहिरी रंगरोगन र मर्मतको काम पनि थालेको छ।

सिंहदरबारको पुरानो ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्वलाई मध्यनजर गर्दै, सरकारले २०७६ सालदेखि पुरातात्विक सामग्री र हरियालीकरणको पहल गर्दै आएको थियो। यस भवनको निर्माण ऐतिहासिक रूपले यूरोपेली शैलीको हो र यसको भित्तामा जनावर र युरोपेली शैलीका चित्रकलाहरू सजिएका छन्।

सरकारले आन्दोलन र आगलागीबाट भएको क्षतिको विवरण सङ्कलन गरिरहेको छ भने, जाँचबुझ आयोगले पनि क्षतिपूर्ण कार्यको छानबिन थालेको जानकारी दिएको छ। यसले राष्ट्रिय सम्पदाको संरक्षण र पुनःस्थापनालाई प्राथमिकता दिएर अघि बढ्ने निष्कर्ष निकालिएको छ।

सिंहदरबारको यस अवस्थालाई सुधार गर्न सरकारले विभिन्न कदम चालिरहेको छ। भवनको बाहिरी स्वरूप र रंगरोगनको काम भइरहेको छ भने अस्थायी रूपमा सरकारी कामकाज विभिन्न मन्त्रालयका भवनबाट सञ्चालन भइरहेको छ। गृह मन्त्रालयको नयाँ कार्यालय भवन र उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयको भवनबाट काम भइरहेको छ।

नेपालको वन क्षेत्रफल करिब ४६.८ प्रतिशत रहेको छ, र वन मन्त्रालयले जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई न्यून गर्न वातावरणमैत्री विकासमा जोड दिएको छ।

सिंहदरबारको इतिहासमा, यस भवनको निर्माण १९०३ मा तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरले आफ्नो निजी निवासको रूपमा बनाएका थिए। राणा शासनको अन्त्यपछि यसलाई सरकारी कार्यालयको रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ। विसं २०३० मा भएको ठूलो आगलागीले यसलाई थप क्षति पुर्‍याएको थियो। अहिलेको पुनःनिर्माण र संरक्षण कार्यले यस ऐतिहासिक संरचनालाई पुनः जीवन दिने उद्देश्य राखिएको छ।