विश्वव्यापी तेल संकट: इरान-अमेरिका तनावबाट उत्पन्न थप संकट र यसको प्रभाव

तेहरान। अमेरिका र इजरायलबीच बढ्दो तनावले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा नयाँ संकट ल्याएको छ। उत्तरपूर्वी मध्यपूर्वको इरानसँगको बढ्दो द्वन्द्वले विश्वभरका उपभोक्ता र व्यवसायीहरूलाई इन्धनको मूल्यवृद्धिको चपेटामा पार्ने सम्भावना बढाएको छ। एक सातादेखि जारी यस द्वन्द्वले चाँडै अन्त्य नहुँदा, क्षतिग्रस्त पूर्वाधार, अवरुद्ध आपूर्ति शृंखलाहरू र ढुवानी जोखिमले विश्व बजारमा ठूलो प्रभाव पार्ने विश्लेषण गरिएको छ।

जेपी मोर्गनका विश्लेषकहरूका अनुसार, अहिले बजार केवल भू-राजनीतिक जोखिमको चिन्ताबाट अघि बढेर वास्तविक सञ्चालन अवरोधको चरणमा पुगेको छ। इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजमा जहाजहरूलाई निशाना बनाएको र क्षेत्रीय ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण गरेपछि विश्वको करिब २० प्रतिशत कच्चा तेल र प्राकृतिक ग्यासको आपूर्ति ठप्प भएको छ। यसले विश्व बजारमा तेलको मूल्य २५ प्रतिशतभन्दा बढीले बढाएको छ, जसले सर्वसाधारणको भान्सादेखि सवारी साधनसम्मको लागत महँगो बनाएको छ।

स्ट्रेट अफ हर्मुज पूर्ण रूपमा बन्द हुँदा साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स, इराक र कुवेत जस्ता प्रमुख उत्पादकहरूले करिब १४ करोड ब्यारेल तेलको ढुवानी रोक्न बाध्य भएका छन्। यो परिमाण विश्वको लगभग १.४ दिनको तेल मागको बराबर हो। ढुवानी नसक्दा मध्यपूर्वका भण्डारण केन्द्रहरू भरिएका छन् भने तेल उत्पादनमा समेत कटौती गर्न थालेका छन्। विज्ञहरूका अनुसार, एकपटक तेल क्षेत्रहरू बन्द भए भने तिनीहरूलाई पुनः पुरानै अवस्थामा फर्काउन निकै समय लाग्ने हुन्छ।

यसैबीच, कतारले आफ्नो ग्यास निर्यातमा कठिनाइको स्थिति घोषणा गरेको छ। विश्वको २० प्रतिशत एलएनजी आपूर्ति गर्ने कतारलाई सामान्य अवस्थामा फर्किन कम्तीमा एक महिना लाग्ने अनुमान गरिएको छ। त्यस्तै, साउदी अरबको रास तनुरा रिफाइनरी र निर्यात टर्मिनल पनि आक्रमणका कारण बन्द भएको छ।

ह्वाइट हाउसले इरानले अमेरिकामाथि तत्काल खतरा निम्त्याउन सक्ने भन्दै आक्रमणको बचाउ गरे पनि, इन्धनको मूल्यवृद्धिले ट्रम्प प्रशासनलाई दबाबमा पारिरहेको छ। अमेरिका मा पेट्रोलको औसत खुद्रा मूल्य प्रति ग्यालन ३.३२ डलर पुगेको छ, जुन गत हप्ताको तुलनामा ३४ सेन्टले बढी हो।

यस संकटको असर एसियाली मुलुकहरूमा अझ बढी देखिएको छ। भारत, चीन, थाइल्याण्ड र भियतनाम जस्ता देशहरूले तेलको अभावका कारण इन्धन निर्यातमा रोक लगाएका छन्। अर्कोतर्फ, यस अवस्थाले रुसलाई फाइदा पुगेको छ। अमेरिकाले भारतीय रिफाइनरीहरूलाई मध्यपूर्वको विकल्पमा रुसी तेल किन्न ३० दिनको छुट दिएको छ, जसले रुसी कच्चा तेलको मूल्य वृद्धि गरेको छ। युरोपका लागि, यो संकट दोहोरो मार साबित भएको छ, किनभने सन् २०२२ मा युक्रेनमा रुसी आक्रमणपछि गएको ग्यास संकट अझ गहिरिएको छ।

यस समयको ऊर्जा संकटले विश्व अर्थतन्त्र र राजनीति दुवैलाई नयाँ चुनौतीहरू देखाएको छ, र यसको दीर्घकालीन प्रभाव आगामी महिनाहरूमा अझ स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ।