प्रहरीको घेराबाट दौडिएपछि चर्चामा आएकी नेहा बोरा को हुन्?

काठमाडौं । भारतका प्रमुख निर्वाचन आयुक्त ज्ञानेश कुमारको राजीनामा माग्दै नयाँदिल्लीमा भएको प्रदर्शनका क्रममा विद्यार्थी नेतृ नेहा बोराको एउटा दृश्य सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भयो। प्रहरी अधिकारीबाट जोगिँदै दौडिरहेको उनको भिडियो र तस्बिर व्यापक रूपमा साझा गरिए। धेरैले उनलाई ‘शेरनी’ भन्दै प्रशंसा गरेका छन्।

अल इन्डिया स्टुडेन्ट्स एसोसिएसन (आइसा) की २९ वर्षीया राष्ट्रिय अध्यक्ष बोरा विशेष गहन पुनरीक्षण (एसआईआर) प्रक्रियामा अनियमितता भएको आरोप लगाउँदै भइरहेको प्रदर्शनमा सहभागी थिइन्। प्रदर्शनका क्रममा उनलाई प्रहरीले पक्राउ गरी हिरासत बसमा राखेको थियो।

सडक नाटकदेखि विद्यार्थी राजनीतिसम्म

उत्तराखण्डको खटिमामा जन्मिएकी बोराका बुबा भारतीय सेनामा कार्यरत थिए। बुबाको सरुवाका कारण उनी बाल्यकालमा विभिन्न ठाउँमा बसिन्। कक्षा १० देखि १२ सम्मको पढाइ उनले पश्चिम बङ्गालमा पूरा गरिन्। त्यही समयले आफ्नो राजनीतिक सोच निर्माणमा प्रभाव पारेको उनी बताउँछिन्। त्यस अवधिमा उनले चारु मजुमदार, पाब्लो नेरुदा र अरुन्धती रोयका लेखहरू पढिन्।

दे/दम सर्वनाम प्रयोग गर्ने बोराले दिल्ली विश्वविद्यालयबाट स्नातक र अम्बेडकर विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर गरिन्। उनको स्नातकोत्तर अध्ययन पर्फर्मेन्स स्टडिजमा केन्द्रित थियो। त्यसपछि उनी जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय (जेएनयू) को स्कुल अफ आर्ट्स एन्ड एस्थेटिक्समा थिएटर विषयमा विद्यावारिधि अध्ययन गर्न भर्ना भइन्।

जेएनयूमा रहँदा उनी विद्यार्थी राजनीतिमा सक्रिय भइन् र भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी–लेनिनवादी) लिबरेसनसँग आबद्ध आइसा प्रवेश गरिन्। अहिले उनी उक्त सङ्गठनकी राष्ट्रिय अध्यक्ष छिन्।

राजनीति र अध्ययनसँगै बोरा दिल्लीको सडक नाटक समूह ‘सङवारी’ मा पनि आबद्ध छिन्। थिएटरले आफूभन्दा फरक जीवन र दृष्टिकोण भएका मानिसलाई बुझ्न सिकाएको उनको भनाइ छ। ‘वास्तविक जीवनमा तपाईं असहमत हुने वा मन नपराउने पात्र हुन सक्छ। तर थिएटर गर्नु भनेको त्यो व्यक्ति कहाँबाट आएको हो भनेर बुझ्नु हो,’ उनले रोयटर्ससँग भनेकी छन्।

आन्दोलनबाट राष्ट्रिय चर्चासम्म

बोरा सन् २०१८ देखि क्याम्पसका आन्दोलनमा सक्रिय थिइन्। राष्ट्रिय स्तरमा भने उनी राष्ट्रिय पात्रो तथा प्रवेश परीक्षा (नीट) को प्रश्नपत्र चुहावट प्रकरणलाई लिएर शिक्षा मन्त्रालयविरुद्ध जन्तरमन्तरमा भएको प्रदर्शनपछि चर्चामा आइन्।

आइसाका सहकर्मी नेता मनिष कुमार र आमिन अमितोजसँगै उनले जन्तरमन्तरमा भोक हडताल गरेकी थिइन्। अभियन्ता सोनम वाङचुक पनि सहभागी भएपछि आन्दोलनले थप ध्यान पायो। बोरासहित तीनै जनाले २३ दिनसम्म हडताल जारी राखे। सांसद, अभियन्ता र सार्वजनिक व्यक्तित्वहरूको टोलीले हडताल अन्त्य गर्न आग्रह गरेपछि उनीहरूले जुलाई २० मा त्यसलाई टुङ्ग्याए।

भोक हडतालका क्रममा बोराको आठ किलो तौल घटेको बताइएको छ। त्यसपछि उनी विद्यार्थी तथा युवा आन्दोलनकी चर्चित नेतृ बनिन्। दिल्लीको प्रदर्शनपछि उनी झारखण्डमा प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षामा अनियमितता भएको आरोपविरुद्ध भएको विद्यार्थी आन्दोलनमा पनि सहभागी भइन्।

अगस्ट ७ मा झारखण्ड विधानसभा नजिकैको प्रदर्शनका क्रममा उनीमाथि मसी फ्याँकिएको थियो। प्रहरीले घटनामा संलग्न एक जनालाई पक्राउ गरेको थियो। आक्रमणपछि बोराले विद्यार्थी र युवाको आक्रोशलाई मसीले दबाउन नसकिने भन्दै चुनौती दिएकी थिइन्।

उनका प्रखर भाषण र टिप्पणीले पनि चर्चा पाउँदै आएका छन्। उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथबारे गरेको टिप्पणीलाई लिएर उनीविरुद्ध प्रहरीमा उजुरी परेको थियो। उजुरीमा उनले मुख्यमन्त्रीलाई ‘गुन्डा’ र ‘दङ्गाइ’ भनेको आरोप लगाइएको थियो। बोराले आदित्यनाथको शासनमा उत्तर प्रदेश ‘कानुनविहीन’ बनेको टिप्पणीसमेत गरेकी थिइन्।

परिवारसँग राजनीतिक मतभेद

आफूभन्दा फरक राजनीतिक विचार राख्ने मानिससँग संवाद गर्न सक्ने क्षमताको श्रेय बोरा आफ्नो परिवारलाई दिन्छिन्। वामपन्थी राजनीतिमा आबद्ध भएकै कारण बुबाले वर्षौँदेखि आफूसँग कुरा नगरेको उनले द स्ट्रेट्स टाइम्ससँग बताएकी छन्। पछिल्ला महिनामा भने उनकी आमा सरकारप्रतिको समर्थनबारे पुनर्विचार गर्न थालेको उनको भनाइ छ।

‘उहाँ अझै पनि कहिलेकाहीँ हामी वामपन्थीले सरकारको नकारात्मक पक्ष मात्र किन देख्छौँ भनेर सोध्नुहुन्छ। म उहाँसँग संवाद गर्ने प्रयास गर्छु र विस्तारै उहाँको सोच बदलिँदै छ भन्ने आशा गर्छु,’ उनले भनेकी छन्।

ज्ञानेश कुमारविरुद्धको प्रदर्शनमा अग्रपङ्क्तिमा

एसआईआर प्रक्रियामा अनियमितता भएको आरोप सार्वजनिक भएदेखि नै बोरा प्रमुख निर्वाचन आयुक्त ज्ञानेश कुमारविरुद्धको आन्दोलनमा सक्रिय छिन्। प्रदर्शनका क्रममा उनी ब्यारिकेड नाघ्दै र प्रहरीबाट तानिँदै गरेको देखिएका दृश्यहरू पनि सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका छन्।

अक्टोबर १० मा जन्तरमन्तरमा भएको प्रदर्शनका लागि उनले ‘ज्ञानेश, इट्स डन, ब्रो!’ लेखिएको पोस्टर बोकेर विद्यार्थी तथा नागरिक समाजका अन्य समूहसँगै आह्वान गरेकी थिइन्।

प्रदर्शनको दिन उनी रातो ‘वान पिस’ एनिमे चित्र भएको टी–सर्ट लगाएर प्रदर्शनकारीको अग्रपङ्क्तिमा थिइन्। उनलाई अन्य प्रदर्शनकारीसँगै हिरासतमा लिइयो। भोलिपल्ट पनि उनले प्रदर्शनमा भाग लिइन्। प्रहरीले प्रदर्शनकारीलाई पक्राउ गर्न थालेपछि उनी कनाट प्लेसतर्फ दौडेको र अन्ततः विजय चोकमा हिरासतमा लिइएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

‘म व्यावसायिक धावक होइन। तर ज्ञानेश कुमारको राजीनामाको पछि दौडँदा धावक बनेकी छु,’ उनले द टेलिग्राफसँग भनेकी छन्।

हिरासतमा पुगेपछि उनले बसभित्रको अवस्था देखाउँदै भिडियो पोस्ट गरिन्। बसमा चारवटा ‘सेल’ रहेको र सास फेर्नसमेत कठिन भएको भन्दै उनले हिरासत बसलाई जेलजस्तो बनाइएको प्रश्न उठाइन्। उनले अधिकारीहरूमाथि आम नागरिकविरुद्ध युद्ध छेडेको आरोप लगाउँदै प्रमुख निर्वाचन आयुक्तको राजीनामा माग दोहोर्‍याइन्।

बोराको आगामी राजनीतिक यात्रा कस्तो हुनेछ भन्ने अहिले नै भन्न सकिँदैन। तर प्रहरीबाट जोगिँदै दौडिएको उनको दृश्य र निरन्तरको सक्रियताले उनलाई भारतका युवा प्रदर्शनकारीमध्ये चर्चित अनुहार बनाएको छ।