इराकबाट दुई दशकपछि अमेरिकी सेना फिर्ता, सुरक्षा रिक्तताबारे चिन्ता

इराकबाट अमेरिकी नेतृत्वको गठबन्धन सेना फिर्ता हुन लागेसँगै इरान र उसका सहयोगीहरूले यसलाई आफ्नो रणनीतिक जितका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। तर इराकी सुरक्षा अधिकारीहरूले अमेरिकी सैन्य सहयोग घट्दा इरान समर्थित सशस्त्र समूह र इस्लामिक स्टेट (आईएस) दुवैको प्रभाव बढ्न सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

इराकी सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार, अमेरिकी सेना फिर्ता गर्ने निर्णय सन् २०२४ मा तत्कालीन राष्ट्रपति जो बाइडेनको कार्यकालमा भएको थियो। इरानसँग युद्ध चलिरहेका बेला पनि राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले उक्त योजना अघि बढाएको छ। विज्ञहरूको भनाइमा, यसले इरान र उसका शक्तिशाली सहयोगीहरूलाई इराकमा थप प्रभाव विस्तार गर्ने अवसर दिन सक्छ। साथै, आईएसजस्ता अमेरिकी शत्रु समूह पनि सुरक्षा कमजोरीको फाइदा उठाएर पुनः सक्रिय हुन सक्छन्।

इरानसँग जोडिएका सिया सशस्त्र समूहहरूको अध्ययन गर्ने इराकी सुरक्षा विश्लेषक जासिम अल-बहाद्लीले गठबन्धन सेना हट्दा इरानलाई रणनीतिक लाभ पुग्ने बताए। उनका अनुसार, इराकमा तेहरानको प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्दै आएको सैन्य उपस्थिति अन्त्य हुनेछ।

इरान समर्थित लडाकु समूहहरूले अमेरिकी फिर्तीलाई आफ्नो आन्दोलनको जितका रूपमा प्रस्तुत गर्नुका साथै सुरक्षा र राजनीतिक निर्णयमा थप प्रभाव जमाउन खोज्ने अल-बहाद्लीको अनुमान छ।

इरान समर्थित सशस्त्र समूहहरूको छाता संगठन ‘इस्लामिक रेजिस्टन्स इन इराक’का कमाण्डर अबु मुज्ताबा अल-यासिरीले अमेरिकी फिर्तीलाई ‘ऐतिहासिक जित’ भनेका छन्। उनले रोयटर्ससँग भने, “यो इराकी इस्लामिक रेजिस्टन्स समूह र सम्मानित इराकी जनताको ऐतिहासिक जित हो। यो अमेरिकी परियोजनाको ठूलो हार हो।”

उनका अनुसार, सेप्टेम्बर ३० मा इराकीहरूले देशको इतिहासबाट ‘कालो पाना’ हटेको खुसीयाली मनाउनेछन्। उनले अमेरिकी सेना इराकी जनताको प्रतिरोध र इच्छाशक्तिका कारण असफल भएको दाबी गरे।

इराक सुरक्षा जिम्मेवारी सम्हाल्न तयार छैन: आलोचक

इराकमा अमेरिकी सेनाको फिर्ती लोकप्रिय भए पनि इरान समर्थित समूहहरूको बढ्दो शक्तिबारे चिन्तित केही इराकीले यो कदम समयअगावै भएको ठानेका छन्।

फल्लुजाहका सुन्नी जनजाति नेता अब्दुलरहमान अल-जोबाईले इराक अहिले पूर्ण रूपमा सुरक्षा जिम्मेवारी सम्हाल्न तयार नभएको बताए। उनले विदेशी सेनाको उपस्थितिविना पूर्ण सार्वभौमसत्ता चाहनु स्वाभाविक भए पनि गठबन्धन सेना हट्दा सिर्जना हुने सुरक्षा रिक्तताले इराकीहरूलाई चिन्तित बनाएको बताए। फल्लुजाह कुनै समय अमेरिकीविरोधी प्रतिरोधको केन्द्र थियो।

इराकमा अमेरिकी सेनाको लामो इतिहास

अमेरिकाले सन् २००३ मा इराकमाथि आक्रमण गरी सुन्नी मुस्लिम शासक सद्दाम हुसेनलाई सत्ताच्युत गरेको थियो। त्यसपछि अमेरिकी सेनाले इराकमा कब्जा जमायो र सिया नेतृत्वको सरकार गठनमा सहयोग गर्‍यो। विद्रोही समूहसँग लामो संघर्षपछि अमेरिकी सेना सन् २०११ को अन्त्यमा इराकबाट फर्किएको थियो।

तर सन् २०१४ मा इस्लामिक स्टेटले इराकको ठूलो भूभाग कब्जा गरेपछि अमेरिकी नेतृत्वको गठबन्धन सेना इराकी सेनालाई सहयोग गर्न फर्कियो। सन् २०१४ देखि २०१७ सम्म चलेको युद्धमा गठबन्धनले आईएसलाई पराजित गर्न सघाएको थियो।

इराक अमेरिका र इरान दुवैसँग निकट राजनीतिक तथा सैन्य सम्बन्ध राख्ने देश रहँदै आएको छ। दुवै शक्तिले कहिलेकाहीँ इराकी भूमिलाई आफ्नो प्रतिस्पर्धाको मैदान बनाएका छन्। अमेरिकाले सन् २०२० मा बग्दाद विमानस्थलनजिकै गरेको हवाई आक्रमणमा इरानी कमाण्डर कासिम सुलेमानी मारिएका थिए। त्यसपछि इरान समर्थित समूहहरूले अमेरिकी सैन्य अड्डामा पटकपटक आक्रमण गरे र अमेरिकाले जवाफी कारबाही गरेको थियो।

इरानविरुद्ध यस वर्ष भएको युद्धमा मारिएका १८ अमेरिकी सैनिकमध्ये सात जना इराकमा मारिएको विवरण छ। पछिल्लो पटक जुलाईमा एरबिलनजिकैको सैन्य अड्डामा ड्रोन विस्फोट गराउने क्रममा एक अमेरिकी सार्जेन्टको मृत्यु भएको थियो।

इरानले फिर्तीलाई ‘एक्सिसको जित’ भन्यो

इरानले अमेरिकी सेनालाई पूरै मध्यपूर्वबाट हटाउनु आफ्नो लक्ष्य भएको बताउँदै आएको छ। इराकबाट अमेरिकी सेना फिर्तीलाई तेहरानले यस क्षेत्रमा रहेका आफ्ना सहयोगी सशस्त्र समूहहरूको ‘एक्सिस’ अर्थात् प्रतिरोधी गठबन्धनको जितका रूपमा लिएको छ।

इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा आयोगका उपाध्यक्ष अमिर हयात मोकद्दमले अमेरिकी सेना इराक र क्षेत्रबाट हटेपछि स्थायी सुरक्षा कायम हुने दाबी गरे। उनले इरानले इराकबाट अमेरिकी सेना फिर्ता हुने निर्णयको स्वागत र समर्थन गर्ने बताए।

वासिङ्टनले इरान समर्थित समूहहरूलाई तेहरानको निर्देशनमा छिमेकी देशमा आक्रमण गरी मध्यपूर्वको द्वन्द्व चर्काएको आरोप लगाउँदै आएको छ। ती समूहहरूले हालै साउदी अरबको एउटा प्रमुख तेल पाइपलाइनमा आक्रमण गरेको आरोप पनि लागेको छ। बग्दाद सरकारले भने उनीहरूको प्रभाव नियन्त्रण गर्ने प्रयास गरिरहेको बताएको छ।

आईएस पुनः सक्रिय हुन सक्ने चेतावनी

इराकको केन्द्रीय सरकार र उत्तरी कुर्दिस्तान क्षेत्रका सुरक्षा अधिकारीहरूले अमेरिकी फिर्तीले आईएसलाई पुनः सक्रिय हुने अवसर दिन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। आईएसको तथाकथित साम्राज्य करिब एक दशकअघि ध्वस्त भए पनि उसका गुप्त सञ्जाल अझै कायम रहेको उनीहरूको भनाइ छ।

आईएस आफ्नो शक्तिको चरम अवस्थामा इराकको करिब एकतिहाइ भूभाग नियन्त्रणमा लिन सफल भएको थियो। समूहले हजारौँ मानिसको हत्या गरेको थियो।

कुर्द कमाण्डर सिरवान बार्जानीका अनुसार, अमेरिकी गुप्तचर सूचना, सैन्य सामग्री र ड्रोनको सहयोग घट्दा आईएसलाई पुनः संगठित हुन सहज हुन सक्छ। उनले सेप्टेम्बरको अन्त्यसम्ममा गठबन्धनको आधिकारिक फिर्ती हुने खबर सार्वजनिक भएपछि दुई साताभन्दा बढी समयदेखि आईएसका गतिविधि बढेको देखिएको बताए। यसले लडाकुहरूको मनोबल बढाएको उनको भनाइ छ।

इराकी सुरक्षा बलका अनुसार, आईएसको एउटा समूहले अमेरिकी सेना हट्ने समयमा आत्मघाती आक्रमण गर्ने तयारी गरेको थियो। चार इराकी सुरक्षा तथा सैन्य अधिकारीले यस घटनाले आईएस अझै पनि सुरक्षा कमजोरीको फाइदा उठाउन सक्ने देखाएको बताएका छन्।

किरकुकका वरिष्ठ सुरक्षा अधिकारी कर्णेल खालिद अल-बायतीका अनुसार, आईएसले आफू अझै शक्तिशाली रहेको र रक्तपातपूर्ण आक्रमण गर्न सक्षम भएको सन्देश दिन खोजिरहेको छ।