नेपाल र तिब्बत सीमा क्षेत्र ल्हेन्दे खोला प्राकृतिक प्रकोप: भीषण पहिरो, बाढी र लेदो बहावले ठूलो क्षति

काठमाडौं — नेपाल र तिब्बतको सीमा क्षेत्र ल्हेन्दे खोला आसपासको क्षेत्र अहिले ठूलो प्राकृतिक विपत्ति परेको छ। हालैको भीषण बाढी, लेदो बहाव र पहिरोले सम्पूर्ण क्षेत्रलाई अस्तव्यस्त बनाएको छ, जसले ठूलो जनधनको क्षति पुर्‍याएको छ। घटनामा मृतकको संख्या १३०० भन्दा बढी पुगेको छ भने अझै पनि धेरै लोग बेपत्ता भएका छन्। यसका साथै प्रमुख तटीय शहरहरू र जलविद्युत् आयोजना समेत पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन्।

भूकम्प नभएर पहिरोको कारणले भयो विपत्ति

सुरुमा अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (USGS) लगायतका निकायहरूले ४.४ म्याग्निच्युडको भूकम्पका कारण यस्तो घटना भएको अनुमान गरेका थिए। तिनीहरूका अनुसार, हिमताल फुट्ने, बाँध फुट्ने वा ठूलो भूकम्पको कारण यस्तो भएको हुन सक्छ। तर, अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिकहरूको टोलीले गरेको विस्तृत अध्ययनले ती अनुमानहरू गलत साबित गरेको छ।

भूकम्पीय तथ्याङ्कहरूको विश्लेषण गर्दा, वैज्ञानिकहरूले देखाए कि तीव्र धक्काको सट्टा दीर्घकालीन र कम आवृत्ति भएका तरङ्गहरू देखिएका थिए, जसले संकेत गर्छ कि यो घटना भूकम्प होइन। यसको मुख्य कारण ठूलो पहिरो हो, जुन लगभग ५.७ म्याग्निच्युडको भूकम्प बराबरको ऊर्जा भएको वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ।

हिमताल विस्फोटनको आशंका असत्य साबित

प्रारम्भिक अनुसन्धानहरूमा हिमताल फुट्ने आशङ्का गरिए पनि, वैज्ञानिकहरूले त्यसलाई असत्य सावित गरिदिए। भारतीय र अमेरिकी अनुसन्धान संस्थाहरूले पठाएका स्पष्ट तस्बिरहरूले पुष्टि गरे कि ठूलो चट्टान र पहिरोको बलले पहाड भत्किएको थियो। यसले पहिरो र हिमनदीको बहाव मिलेर आएको स्पष्ट संकेत दिएको छ।

पहिरो र लेदोको प्रभाव

सिभिल ब्यवस्थापक र भूगर्भ विशेषज्ञहरूका अनुसार, पहिरोले उत्पन्न भएको ऊर्जा हिरोसिमामा खसालिएको परमाणु बमभन्दा पनि ठूलो थियो। यसले पहाड र हिमतालहरूलाई जस्तै एकसाथ तहसनहस बनाएको हो। वैज्ञानिकहरूले यसलाई ‘क्यास्केडिङ हजार्ड’ भनेका छन्, जसले एकपछिको प्राकृतिक विपत्ति र आपतकालिन अवस्थालाई जन्म दिएको हो।

प्राकृतिक कारण र तापक्रम वृद्धिको भूमिका

वैज्ञानिकहरूको अध्ययनले देखाएको छ कि, उच्च हिमाली क्षेत्रहरूमा तापक्रम वृद्धिले पर्माफ्रस्ट पग्लिन थालेको छ। यसले पहाडहरूलाई अझै अस्थिर बनाउँदै गएको छ। यसले भविष्यमा यस्ता ठूलो पहिरो र जलप्रलयको जोखिम बढाएको संकेत गर्दछ।

राहत र उद्धार कार्य जारी

हाल प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार र राहत कार्य तीव्र रूपमा जारी छ। तल्लो तटीय क्षेत्रहरूमा प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली स्थापना गर्न आवश्यक रहेको विशेषज्ञहरूको जोड दिइएको छ। वैज्ञानिकहरू सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा भनेको, यस घटनाबाट सिकेर अझ प्रभावकारी पूर्वानुमान र रोकथामका उपायहरू अवलम्बन गर्नु आवश्यक रहेको बताएका छन्।

यस प्राकृतिक विपत्तिले नेपाल र आसपासका क्षेत्रहरूमा ठूलो असर पुर्‍याएको छ। यसले हाम्रो प्रकृति र मानव जीवनबीचको सम्बन्धलाई पुनः सोच्न बाध्य बनाएको छ।