बेतौना र आसपासको क्षेत्रमा पानीको अभावले थप गम्भीरता लिन थाले, दीर्घकालीन समाधान आवश्यक

सिरहा – बेतौना र आसपासका गाउँहरूमा पानीको समस्या पछिल्लो पाँच वर्षदेखि नै तीव्र हुँदै गएको छ। गोलबजार नगरपालिका–१२ बेतौनाकी ४५ वर्षीया चन्दरदेवी मुखियाको घरको आँगनमै रहेको चापाकल पानी नआउने अवस्थाले स्थानीय बासिन्दालाई गम्भीर समस्या झेल्न बाध्य बनाएको हो। आफ्नै चापाकलले पानी नआउने भएपछि उनी र छिमेकीहरूले घरको जडान गरिएको ‘सबमर्सिबल पम्प’को भरमा पानीको अभाव पूरा गर्न थालेका छन्।

बेतौना–हरिपुरका करिब २०० घरपरिवारको अवस्था यस्तै छ। अधिकांशको आँगनमा चापाकल भए पनि पानी तान्न छाडेपछि गाउँभरिका मानिसहरू एकै ठाउँमा रहेका बोरिङबाट पानी भरिरहेका छन्। बिहान र बेलुका लामो लाइन लाग्ने गरि पानीको लागि आवश्यकताको पूर्ति गर्नुपरेको स्थानीयहरूको भनाइ छ। दुई बाल्टिन पानीका लागि समेत घण्टौं कोसिस गर्नुपरेको उनीहरूको व्यथा छ।

स्थानीय आशादेवी मुखियाले आफ्नो घरको चापाकलबाट सहज रूपमा पानी निकाल्न सुपरसेसन (विशेष) मोटर जडान गरेकी छन्। तर, वर्षौंदेखि जडान भएपनि पानी नआउने अवस्था भएको उनी बताउँछिन्। वडाध्यक्ष गणेश मुखियाको घरमा पनि दुईवटा चापाकल छन्, जसमध्ये एउटा सुपरसेसन मोटर जडान गरिएको भएपनि पानी नआउने समस्याले सबैलाई पीडित बनाएको छ।

मोहन झाका अनुसार, पछिल्लो पाँच वर्षदेखि पानीको समस्या बढ्दो क्रममा छ। वर्षायाममा पर्याप्त पानी परे पनि यस वर्ष लामो समयसम्म पानी नपरेको र पानीको अभाव निकै गम्भीर भएको उनी बताए। खडेरीको कारण खेतमा धान सिँचाइ गर्न मोटर र दमकलहरू एकैपटक चल्नुपर्ने परिस्थिति सिर्जना भएको छ। यसले भूमिगत पानीमाथि थप दबाव सिर्जना गरेको उनको भनाइ छ।

“हाम्रो गाउँको अधिकांश घरमा चापाकल भए पनि पानी नआउने अवस्था छ। खेतमा धानको सिँचाइ गर्न मोटर चल्नुपर्ने भएकाले भूमिगत पानीको सतह झरेर चापाकलले काम गर्न सक्दैन,” झाले भने। उनले थपे, “यदि तत्काल वैकल्पिक व्यवस्था नभए अझ ठूलो पानी संकट निम्तिन सक्छ।”

वडाध्यक्ष गणेश मुखियाले घरायसी प्रयोजनका लागि पानीको समस्या बढेको स्वीकार गरे पनि, प्रत्येक घरलाई छुट्टाछुट्टै समरसेवल वितरण गर्न सकेनन्। उनले भने, “वडाले सीमित स्रोतसाधनका कारण घर–घरमा समरसेवल वितरण गर्न सक्दैन। लामो खडेरी र सिँचाइका लागि भूमिगत पानीको अत्यधिक दोहनले समस्या थप जटिल बनेको छ।”

पूर्व खानेपानी डिभिजनल इन्जिनियर देवनाथ महतोले दीर्घकालीन समाधानको अभावमा पानीको समस्या अझ जटिल बन्दै गएको औंल्याएका छन्। “घर–घरमा चापाकल बाँडेर समस्या समाधान हुँदैन, तर सामूहिक बोरिङ, सानो ओभरहेड ट्याङ्की र व्यवस्थित वितरण प्रणाली निर्माण आवश्यक छ,” उनले भने।

यस वर्ष लामो खडेरी र वर्षाको कमीले बेतौनामा घरेलु प्रयोजन र कृषि दुबै क्षेत्रमा प्रभाव परिरहेको छ। पर्याप्त वर्षा नहुँदा खेतमा सिँचाइको माग बढ्दै गएको र भूमिगत पानीको अत्यधिक दोहनले स्रोतहरू सुक्दै गएको विज्ञहरूको भनाइ छ।

तराई-मधेशका विभिन्न क्षेत्रमा भूमिगत पानीको सतह घट्दै जाने क्रम जारी रहेको र अनियन्त्रित दोहन, परम्परागत जलाशयहरूको अतिक्रमण र तापक्रम वृद्धिले पानीको प्राकृतिक पुनर्भरण प्रणाली कमजोर बनाएको जानकारहरूले बताएका छन्। बढ्दो गर्मी र पानीको कमीले यस क्षेत्रमा खानेपानी, कृषि र वातावरणीय संकट थप गम्भीर हुने खतरा देखिएको छ।

स्थानीय तहले दीर्घकालीन योजना र समुचित व्यवस्थापनको अभावमा पानीको संकट अझै गहिरिँदै जाने सम्भावना रहेको विशेषज्ञहरूको भनाइ छ। यसले गर्दा, जटिलता र चुनौतीहरू झनै बढ्ने देखिएको छ।