अमेरिकाको इरानमाथि शक्तिशाली हवाई आक्रमण: मध्यपूर्वमा तनाव तीव्र

काठमाडौं – अमेरिकाले होर्मुज स्ट्रेट हुँदै गइरहेका तीनवटा व्यावसायिक जहाजहरूमा भएको आक्रमणको प्रतिक्रियामा शक्तिशाली र श्रृंखलाबद्ध हवाई आक्रमण गरेको छ। यस सैन्य कारबाहीले इरानमाथि लक्षित गरी हवाई रक्षा प्रणाली, कमान्ड एन्ड कन्ट्रोल नेटवर्क, तटीय रडार, एन्टी-सिप क्षेप्यास्त्र प्रणाली र ६० भन्दा बढी आईआरजीसीका साना डुङ्गाहरूमा प्रहार गरेको अमेरिकी सेन्टकमका स्रोतहरूले बताएका छन्। यस आक्रमणबाट कैयौँ मानिस घाइते भएका छन्, तर हालसम्म मानवीय क्षतिको पुष्टि भएको छैन।

अमेरिकी सेन्टकमले मंगलबार राति जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनेको छ कि अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गमा निर्दोष चालक दल भएका व्यावसायिक जहाजहरूलाई लक्षित गरी गरिएका आक्रमणलाई जवाफस्वरूप यस सैन्य कारबाहीको शुरुआत गरिएको हो। यस कदमले इरानको रणनीतिक स्थानहरूमा रहेका लक्षितहरूमा सटिक प्रहार गरेको बताइएको छ।

इरानले यसको प्रतिक्रिया स्वरूप कडा चेतावनी दिएको छ। दक्षिणी इरानको केश्म टापु, बन्दर अब्बास, खार्ग टापु र सिरिक बन्दरगाह जस्ता रणनीतिक स्थानहरूमा विस्फोट भएको रिपोर्ट छ। इरानी सरकारले यसलाई ‘खुला अतिक्रमण’ भन्दै कडा निन्दा गरेको छ र ‘विनाशकारी जवाफ’ दिने चेतावनी दिएको छ। साथै, इरानले आफ्नो व्यापारिक मार्ग मात्र व्यावसायिक जहाजहरूको लागि सुरक्षित रहेको स्पष्ट पारेको छ।

सामाजिक सञ्जालमा इरानका शीर्ष वार्ताकार तथा संसदका सभामुख मोहम्मद बाकर गालिबाफले भनेका छन्, “धम्की र जबर्जस्तीको युग समाप्त भएको छ। यसले कतै पुर्‍याउँदैन, हामी झुक्ने छैनौँ।” उनले अमेरिकालाई गम्भीर उल्लङ्घनको आरोप लगाएका छन्।

अमेरिकाले यसैबीच, इरानले मार्सल आइल्यान्डको झन्डा भएको एम/टी अल रकैयात, साउदी अरबको एम/टी वेड्यान र लाइबेरियाको एम/टी साइप्रस प्रोस्पेरिटीमाथि आक्रमण गरेको भए पनि, इरानले यसको पुष्टि वा खण्डन गरेको छैन। यसबाट विश्व बजारमा ठूलो असर परेको देखिन्छ।

पछिल्लो तनावका कारण अमेरिकीले इरानी तेल निर्यातमा दिइएको अस्थायी छुट फिर्ता लिएको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार यी प्रतिबन्धहरू जुलाई १७ देखि पूर्ण रूपमा लागू हुनेछन्। यसले विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्यलाई प्रभाव परेको छ। रॉयटर्सका अनुसार, अमेरिकी क्रूड फ्युचर्सको मूल्य २.७ प्रतिशतले बढेर प्रति ब्यारेल ७२.४० डलर पुगेको छ। यसले लगानीकर्ताहरूको मनोवृत्तिमा पनि असर पारेको छ।

इरानका उप-विदेशमन्त्री काजेम गरिबाबादीले अमेरिकाको कदमलाई “तेहरान र वाशिङ्टनबीचको इस्लामाबाद सम्झौताको उल्लङ्घन” भन्दै आलोचना गरेका छन् र राष्ट्रिय सुरक्षाको रक्षा गर्न इरानले निर्णायक कदम चाल्ने चेतावनी दिएका छन्। यसैबीच, बहराइनमा साइरन बजाइएको छ भने कतारले इरानी आक्रमणको निन्दा गर्दै यसलाई ‘अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री सुरक्षाका लागि खतरा’ भनेको छ।

इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले धम्कीको माहोलमा अमेरिकासँग कुनै सम्झौता नहुने स्पष्ट पारेका छन्। उनले भने, “अमेरिकाले आफ्ना पुराना सम्झौताहरूको सम्मान गर्नुपर्नेछ।” साथै, खामेनीको अन्त्येष्टि पनि जारी छ। लाखौं मानिसहरूले खामेनीको अन्त्येष्टि कार्यक्रममा सहभागी भइ ‘बदला’ को प्रतीक रातो कपडा चढाएका थिए। खामेनीको पार्थिव शरीरलाई विशेष विमानमार्फत नजफ ल्याइएको छ र ९ जुलाईमा मश्यकमा अन्त्येष्टि गरिनेछ।

यसैबीच, इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियनले खामेनीको अन्त्येष्टिका लागि इराकको नजफ पुगेका थिए, तर अमेरिकी एयरस्ट्राइकको कारण तुरुन्तै तेहरान फर्किएका छन्।

यस घटनाले मध्यपूर्वको स्थिरता र विश्वव्यापी तेल बजारमा ठूलो प्रभाव पारिरहेको छ। विश्लेषकहरूले भनेका छन् कि अमेरिका र इरानबीचको पछिल्लो कदमहरू दीर्घकालीन राजनीतिक समाधान नभएसम्म थप संघर्ष र तनावको सम्भावना बढ्दै गएको छ।