नेपालको सदर चिडियाखानाको ३०औं वार्षिकोत्सव: संरक्षण, व्यवस्थापन र समुदायको साझेदारीमा अग्रगामी पहल

काठमाडौँ —  वन तथा वातावरणमन्त्री र राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका अध्यक्ष माधवप्रसाद चौलागाईंले नेपालका प्रमुख चिडियाखानाको व्यवस्थापनलाई अझ सहज र प्रभावकारी बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभएको छ। उहाँले संरक्षण अभियानलाई सफल बनाउन र मानव र प्राणीबीचको सम्बन्धलाई सुमधुर बनाउन चिडियाखानाले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने औंल्याउनुभयो।

राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषले सदर चिडियाखानाको ३०औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा जावलाखेलमा आयोजना गरेको स्मारिका विमोचन तथा सम्मान कार्यक्रममा उहाँले यस्तो उल्लेख गर्नुभएको हो। उहाँले भने, “स्वार्थमा आधारित प्रवृत्तिको अन्त्य गर्दै इमानदारीपूर्वक काम गर्न, सेवा प्रवाह गर्न, निर्णय गर्न र प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न आवश्यक छ। सूर्यविनायकमा बन्न लागेको चिडियाखानाको काम केही हप्तामै प्रभावकारी रूपमा अघि बढ्नेछ। संरक्षणकर्मीहरू भ्रष्टाचारविरोधी हुनुपर्छ, अब संरक्षण अभियानमा केवल राज्यतिर मात्रै होइन, समुदायको साझेदारी र सहकार्यमा जोड दिनुपर्छ।”

मन्त्री चौलागाईंले चिडियाखानाको सरसफाइ र बाघ संरक्षणमा गरेका प्रयासहरूको प्रशंसा गर्नुभयो। उहाँले भन्नुभयो, “बाघ संरक्षणमा मानवीय दायित्व बढी सिर्जना हुने अवस्थाको न्यूनिकरण गर्न आवश्यक छ। प्रणालीमा सहज रूपमा नियमसंगत काम गर्ने वातावरण बन्नुपर्छ। ३० वर्षदेखि कर्णालीले केन्द्रीय सत्तामा पहुँच पाएको थिएन, अब म मन्त्री भएपछि त्यो अवस्थाको अन्त्य भयो। देशलाई निराशाको चक्रबाट बाहिर ल्याउनुपर्छ।”

उहाँले चिडियाखानाको विस्तार र प्राणी संरक्षणका लागि प्रभावकारी मापदण्ड तयार गर्न ध्यान दिनुपर्नेमा जोड दिँदै भन्नुभयो, “विगतका नेताहरूले पर्याप्त काम गर्न सकेनन्, त्यसैले समस्या र जनआकांक्षा बढेको हो। सुशासन र नागरिकमैत्री सेवा प्रवाहलाई प्राथमिकता दिँदै, हामी जति दिन मन्त्रालयमा रहन्छौं, मेहनत र लगनका साथ काम गर्नेछौं।”

ललितपुर महानगरपालिकाका प्रमुख चिरीबाबु महर्जनले राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषलाई सदर चिडियाखानाको व्यवस्थापनका लागि गरेका प्रतिबद्धता र संरक्षणमा रहेको पाटेबाघको संरक्षणका लागि १५ लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराएको जानकारी दिए। उहाँले चिडियाखानाको संरक्षण र विकासमा स्थानीय निकायको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुने बताउँदै, साझेदारी र सहयोगको प्रतिवद्धता व्यक्त गर्नुभयो।

महर्जनले रात्रिकालीन समयमा चिडियाखानाको अवलोकनको व्यवस्था मिलाएको र यसलाई थप प्रभावकारी बनाउन चाहने बताउँदै, “राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषलाई ३० वर्षको जिम्मेवारी थपिएकोमा खुशी छु।”

राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोगका कार्यवाहक अध्यक्ष जुद्धबहादुर गुरुङले सूर्यविनायकमा प्रस्तावित खुल्ला चिडियाखानाको विकासमा काम हुन नसकेको स्थितिप्रति दुःख व्यक्त गर्नुभयो। उहाँले वन्यजन्तु विभाग र संरक्षण क्षेत्रसँग समन्वय र सहकार्य गर्न आवश्यक रहेको बताए।

राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका पूर्वअध्यक्ष र नेपालका लागि चीनका राजदूत कृष्णप्रसाद ओलीले कोषलाई वैज्ञानिक र सुव्यवस्थित बनाउनका लागि विद्वत वर्गको सहयोग आवश्यक रहेको औंल्याउनुभयो। उहाँले सूर्यविनायकमा केन्द्रीय चिडियाखाना निर्माणको कामले अपेक्षा अनुसार प्रगति गर्न नसकेकोमा चिन्ता व्यक्त गर्नुभयो।

राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागका महानिर्देशक डाक्टर बुद्धिसागर पौडेलले सदर चिडियाखानाको क्षेत्रफल कम भएको र विस्तारका लागि अन्य ठाउँमा नयाँ वन्यजन्तु संरक्षण केन्द्रहरू आवश्यक पर्ने बताउनुभयो। उहाँले सदर चिडियाखानालाई राष्ट्रिय संरक्षण योजनाका प्रमुख भागको रूपमा विकास गर्न जोड दिनुभयो।

राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका सदस्यसचिव डाक्टर नरेश सुवेदीले आगामी ३० वर्षको जिम्मेवारी प्रदान गर्नुभएकोमा सरकारलाई धन्यवाद व्यक्त गर्नुभयो। उहाँले भन्नुभयो, “ललितपुर महानगर र वडा नं ४ ले प्रभावकारी समन्वय र संरक्षणमा योगदान दिइरहेका छन्।”

‘फ्रेन्डस् अफ जू टिचर कमिटी’ का अध्यक्ष खगेन्द्र नेपालले ३० वर्षको गौरवमय यात्रालाई सम्मान गर्दै संरक्षण शिक्षालाई विद्यालयहरूमा समावेश गर्न आवश्यक भएको जिकिर गर्नुभयो। उहाँले भन्नुभयो, “सहयोग अभियानमा विद्यार्थीहरूको सहभागिता महत्वपूर्ण छ। अहिले एक लाख २७ हजारभन्दा बढी विद्यार्थी संरक्षण अभियानमा सहभागी भएका छन्।”

कार्यक्रममा संरक्षण क्षेत्रमा योगदान पुर्‍याउने व्यक्तिहरू र उत्कृष्ट कर्मचारीहरूलाई सम्मान र पुरस्कार प्रदान गरियो। साथै, संरक्षण क्षेत्रमा उत्कृष्ट कथा, कविता, गीत रचना गर्ने विद्यार्थीहरूलाई पनि सम्मानित गरियो।

सदर चिडियाखानाको ३०औं वार्षिकोत्सवले नेपालको वन्यजन्तु संरक्षण र व्यवस्थापनमा ठूलो प्रगति र साझेदारीको महत्त्वलाई पुनः उजागर गरेको छ। सरकार, स्थानीय निकाय, संरक्षण संघसंस्था र समुदायको संयुक्त प्रयासले नेपाललाई प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षणमा अझ बलियो बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त भएको छ।