इजरायली राजनीतिमा अरब दलहरूको भूमिका: राआम र जोइन्ट लिस्टका मुख्य अडान

इजरायलको निर्वाचनमा अरब नेतृत्वका राजनीतिक दलहरूको प्रदर्शन उल्लेखनीय रह्यो। राआम र जोइन्ट लिस्टले नेसेटका १२० सिटमध्ये कुल १९ सिट जिते। राआम इस्लामवादी पार्टी हो भने जोइन्ट लिस्ट हदाश, बलाद र ताल गरी तीन दलको गठबन्धन हो।

दुवै दलले प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुको सरकार हटाउन विपक्षी दलहरूसँग सहकार्य गर्न सक्ने बताएका छन्। तर विपक्षी गठबन्धनका केही सदस्यले सरकार गठनका लागि अरब दलहरूसँग साझेदारी गर्ने सम्भावनालाई अस्वीकार गरेका छन्। अरब दलहरूले सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा प्रभाव पार्न सक्ने विषय तथा इजरायल–प्यालेस्टाइन द्वन्द्वप्रतिको उनीहरूका अडानलाई लिएर केही इजरायलीहरूमा चिन्ता छ।

राआमले इजरायलका अरब नागरिकले भोगिरहेका हिंसात्मक अपराध र आवाससम्बन्धी विभेदजस्ता घरेलु मुद्दालाई प्राथमिकतामा राखेको छ। यसले कब्जा गरिएका वेस्ट बैंक र गाजाका प्यालेस्टिनीहरूको अवस्थालाई तुलनात्मक रूपमा कम जोड दिएको छ। यस रणनीतिले अन्य इजरायली विपक्षी दलसँग सहकार्यका लागि ठाउँ बनाएको छ। अर्कोतर्फ, जोइन्ट लिस्टले अरब नागरिकका अधिकारसँगै प्यालेस्टिनीहरूमाथि इजरायलको व्यवहारको आलोचना गर्दै आएको छ।

हदाश: शान्ति, समानता र प्यालेस्टिनी राज्यको समर्थन

हदाशको पूरा नाम ‘डेमोक्रेटिक फ्रन्ट फर पिस एन्ड इक्वालिटी’ हो। यो अरब र यहूदी सदस्यहरूको वामपन्थी गठबन्धन हो। पार्टीले इजरायल सन् १९६७ अघिका सीमामा फर्किनुपर्ने, वेस्ट बैंक, गाजा र गोलान हाइट्सबाट हट्नुपर्ने तथा प्यालेस्टिनीहरूको आत्मनिर्णयको अधिकार र स्वतन्त्र राज्यलाई मान्यता दिनुपर्ने बताउँछ।

हदाशले संयुक्त राष्ट्रसङ्घका प्रस्तावअनुसार प्यालेस्टिनी शरणार्थी समस्याको समाधान गर्नुपर्ने माग गर्छ। यसले अरब नागरिकका लागि पूर्ण समानता, उनीहरूलाई राष्ट्रिय अल्पसङ्ख्यकका रूपमा मान्यता, सैन्य खर्चमा कटौती, वेस्ट बैंकका बस्तीलाई दिइने सरकारी आर्थिक सहायता रोक्न र महिलाको समानतासम्बन्धी कानुन सुदृढ गर्नुपर्ने पक्षमा पनि वकालत गर्छ। जोइन्ट लिस्टका अन्य घटकभन्दा फरक, हदाशका निर्वाचित प्रतिनिधिमध्ये एक जना यहूदी छन्।

हदाशका नेताहरूले सन् २०२३ अक्टोबर ७ मा हमासको नेतृत्वमा भएको आक्रमणको आलोचना गरेका छन्। त्यसबेला पार्टीका अध्यक्ष रहेका आयमन ओदेहले उक्त घटनालाई ‘हमासको घातक आक्रमण’ भनेका थिए। उनका उत्तराधिकारी युसेफ जबारिन मानवअधिकारसम्बन्धी काम गरेका कानुन व्यवसायी हुन्। उनले नेतन्याहु, इतामार बेन गभिर र बेजालेल स्मोट्रिचको सरकार हटाउनु आफ्नो प्राथमिकता भएको बताएका छन्।

बलाद: इजरायललाई सबै नागरिकको राज्य बनाउने प्रस्ताव

बलादको पूरा नाम ‘नेसनल डेमोक्रेटिक एसेम्ब्ली’ हो। सन् १९९० को दशकको मध्यतिर स्थापना भएको यस प्यालेस्टिनी राष्ट्रवादी दलले इजरायललाई ‘आफ्ना सबै नागरिकको राज्य’ बनाउनुपर्ने धारणा राख्छ। धेरै इजरायलीहरूका लागि यो प्रस्ताव अस्वीकार्य छ, किनकि उनीहरू यसले इजरायलको यहूदी पहिचान कमजोर पार्न सक्ने ठान्छन्।

बलादले पनि इजरायल सन् १९६७ अघिका सीमामा फर्किनुपर्ने र अरब नागरिकलाई राष्ट्रिय अल्पसङ्ख्यकका रूपमा मान्यता दिनुपर्ने माग गर्छ। यसका नेताहरूले अरब नागरिकलाई आफ्नै पाठ्यक्रम विकास गर्न सक्ने शैक्षिक स्वायत्तता दिनुपर्ने बताएका छन्।

पार्टीका केही नेताहरू इजरायली अधिकारीहरूसँगको विवादमा परेका छन्। संस्थापक आज्मी बिशारामाथि सन् २००७ मा हिज्बुल्लाहका लागि जासुसी गरेको आरोप लागेको थियो। उनले आरोप अस्वीकार गरे र त्यसपछि कतारमा बस्दै आएका छन्। पूर्व सांसद हानिन जुआबीलाई सन् २०११ मा गाजाको समुद्री नाकाबन्दी तोड्ने प्रयास गरेको टर्कीको जहाजमा सवार भएपछि नेसेटको बहसमा भाग लिन अस्थायी रूपमा रोकिएको थियो।

बलादका अध्यक्ष सामी अबु शहादेहले अक्टोबर ७ को हमास नेतृत्वको आक्रमणलाई ‘सैन्य दृष्टिकोणबाट महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक घटना’ भनेपछि आलोचना खेपेका थिए। पछि उनले उक्त आक्रमणको निन्दा गरे र यस निर्वाचनका लागि उम्मेदवार सूचीबाट नाम फिर्ता लिए।

ताल: अरब नागरिकका अधिकार र प्यालेस्टिनी राज्यको पक्षमा

तालको नेतृत्व अहमद टिबीले गर्छन्। पार्टीको नाम ‘अरब मुभमेन्ट फर चेन्ज’को संक्षिप्त रूप हो। टिबीले स्वतन्त्र प्यालेस्टिनी राज्य स्थापना र इजरायल सन् १९६७ अघिका सीमामा फर्किनुपर्ने माग गर्दै आएका छन्। उनले इजरायलका अरब समुदायमा व्याप्त अपराध नियन्त्रणका उपायहरूको पनि वकालत गरेका छन्।

टिबीले सन् १९९० को दशकमा प्यालेस्टाइन लिबरेसन अर्गनाइजेसनका नेता यासिर अराफातका सल्लाहकारका रूपमा काम गरेका थिए। सन् १९९९ मा नेसेट प्रवेश गरेपछि उनले राज्यप्रतिको निष्ठा र शासकीय विचारधाराप्रतिको निष्ठाबीचको भिन्नता स्पष्ट पारेका थिए। अक्टोबर ७ को आक्रमणपछि उनले अरब नागरिक सर्वसाधारणलाई निशाना बनाउने कार्यको विरोधमा रहेको बताएका थिए। उनले नेतन्याहुको सरकार ढाल्न आवश्यक परे कठिन सर्तहरू स्वीकार गर्न जोइन्ट लिस्ट तयार रहेको पनि बताएका छन्।

### राआम: व्यावहारिक साझेदारी र घरेलु मुद्दामा जोड

राआम अर्थात् ‘युनाइटेड अरब लिस्ट’को नेतृत्व मन्सुर अब्बासले गर्छन्। सन् १९९६ मा इजरायलको इस्लामिक मुभमेन्टको शाखाका रूपमा स्थापित यस दलले मुस्लिम पहिचान बलियो बनाउने र अरब अल्पसङ्ख्यक समुदायलाई सशक्त बनाउने लक्ष्य राखेको छ।

सन् २०२१ मा राआम इजरायलको सत्तारूढ गठबन्धनमा सहभागी भयो। मुख्यधाराको अरब दलका लागि यो ऐतिहासिक कदम थियो। त्यस निर्णयका लागि अब्बासले आलोचना खेपे पनि अरब नागरिकका हितमा प्रत्यक्ष निर्णय प्रक्रियामा सहभागी हुनुपर्ने आफ्नो अडान कायम राखे। उनले राजनीतिक साझेदारीका लागि आवश्यक परे जिम्मेवारी र आलोचना सामना गर्न तयार रहेको बताएका छन्।

राआमले अरब नागरिकका लागि अपराध नियन्त्रण, आवास र अन्य घरेलु मुद्दालाई प्राथमिकता दिँदै यहूदी–अरब साझेदारीको पक्षमा आफूलाई प्रस्तुत गरेको छ। पार्टीले विपक्षी दलहरूसँग सहकार्य गर्न सक्ने बताए पनि त्यस्तो साझेदारीलाई विपक्षी गठबन्धनका सबै सदस्यले स्वीकार गर्ने अवस्था छैन।