नेपालमा विगत १२ वर्षमा चट्याङका घटना र जोखिम न्युनिकरणका उपायहरू – सम्भावित खतरा र बचावका सुझावहरू

काठमाडौँ । नेपालमा विगत १२ वर्षमा चट्याङका घटनाबाट ठूलो जनधनको क्षति भएको जानकारी सार्वजनिक भएको छ। गृह मन्त्रालयअन्तर्गतको राष्ट्रिय आपत्कालीन कार्यसञ्चालन केन्द्रले जारी गरेको पछिल्लो विवरणअनुसार, विसं २०७० देखि २०८२ सम्मको अवधिमा देशभर तीन हजार ३८६ वटा चट्याङका घटना दर्ता भएका छन्। ती घटनामा कुल १,०७३ जनाको मृत्यु भएको छ, जसमा ४६० पुरुष, ३०३ महिला र ३१२ को पहिचान अझै खुल्न सकेको छैन। यसैगरी, ३४०८ जना घाइते भएका छन् र ४२९४ परिवार प्रभावित भएका छन्।

चट्याङबाट भएको आर्थिक क्षति करिब ११ करोड ८२ लाख १८ हजार २६० रुपैयाँ तर्फ अनुमानित गरिएको छ। यसका साथै, ११४ वटा गोठमा क्षति पुगेको र ४८४९ वटा पशुचौपायामा नोकसान भएको छ। यस घटनाले घर–परिवार, कृषि र पशुपालन क्षेत्रमा ठूलो असर परेको देखिन्छ।

चट्याङ के हो?

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले प्रकाशित गरेको परिभाषा अनुसार, चट्याङ ठूलो मात्रामा विद्युतीय करेन्ट हो जुन बादलबाट जमिनतर्फ बग्ने गर्दछ। फरक उचाइमा रहेका र विपरीत चार्ज भएको बादलहरू अचानक विद्युत् प्रवाह गर्दा चट्याङको घटना हुन्छ। यो प्रकृतिका दुर्घटना हुन्, र विशेष गरी खुला स्थानमा काम गर्ने किसान, मजदुर र पशुपालकहरूको ज्यान जाने सम्भावना बढी हुन्छ। भौतिक पूर्वाधार जस्तै उच्च भवन, विद्यालय, अस्पताल, विद्युत लाइन र टेलिफोन लाइनमा उचित सचेतना र प्रविधि जडान गरी जोखिम कम गर्न सकिन्छ।

चट्याङबाट बच्नका सुझावहरू

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले चट्याङबाट हुने जोखिमलाई न्यून गर्न पूर्वतयारी र सचेतना अपनाउन सबैलाई आग्रह गरेको छ। यसका प्रमुख सुझावहरू यस प्रकार छन्:

– पूर्वसूचना र जानकारी मा ध्यान दिनुहोस् र आवश्यक सावधानी अपनाउनुहोस्।
– सुरक्षित स्थान मा रहन र घर, विद्यालय, अस्पताल जस्ता संरचनामा जोगिने अभ्यास गर्न।
– घरअगाडि रहेका अग्ला रुखहरू हटाउने वा छोटो बनाउने।
– घरको विद्युतीय प्रणालीमा गुणस्तरीय अर्थिङ व्यवस्था गर्न, जसले करेन्टलाई जमिनमा सुरक्षित रूपमा प्रवाह गर्न मद्दत गर्दछ।
– असावधानीपूर्वक विद्युतीय उपकरण प्रयोग नगर्नु, विशेष गरी चट्याङ सक्रिय भएको समयमा।
– घरबाहिर हुँदा सुरक्षित स्थान मा जान र खुले स्थान मा काम नगर्नु।
– रुख, बिजुली पोल र टावर नजिक बस्न नहुने, साथै धातुका वस्तु नछुनु।

घरभित्र र घर बाहिर चट्याङबाट कसरी जोगिने?

घरभित्र रहँदा झ्यालढोका बन्द गरी, सुक्खा र सुरक्षित स्थान मा बस्नुपर्छ। तारयुक्त टेलिफोन प्रयोग नगर्न र मोबाइल फोनको प्रयोग कम गर्न सुझाव दिइन्छ। विद्युतीय उपकरणहरू, जस्तै टिभी र कम्प्युटर, सकेसम्म बन्द गरी प्लग निकाल्नुपर्छ।

घर बाहिर हुँदा यदि चट्याङको चेतावनी छ भने, तुरुन्तै सुरक्षित भवनभित्र जानु, र खुले स्थान, जस्तै खेतबारी, पोखरी, र स्वीमिङ क्षेत्रमा नजानु नै उत्तम हो। साइकल वा मोटरसाइकल चलाइरहेको अवस्थामा सवारी रोक्ने र धातुका वस्तुबाट टाढा रहने पनि आवश्यक छ।

यस प्रकारको सावधानी अपनाएर हामी चट्याङबाट हुने जोखिमलाई न्यून गर्न सक्छौं र जनधनको क्षति कम गर्न मद्दत पुर्‍याउन सक्छौं।