कर्णाली प्रदेशको राजधानी वीरेन्द्रनगरको सार्वजनिक यातायात प्रणालीमा चुनौती र सुधारका उपायहरू

सुर्खेत – कर्णाली प्रदेशको राजधानी वीरेन्द्रनगरको सार्वजनिक यातायात प्रणाली अहिले जर्जर र अव्यवस्थित अवस्थामा पुगेको छ। यस सम्बन्धमा ऋति फाउन्डेसन नामक संस्थाले सम्पन्न गरेको एक अध्ययनले यस्तो निष्कर्ष निकालेको हो। अध्ययनले वीरेन्द्रनगरको यातायात व्यवस्था सुधार गर्न आवश्यक भएको र यसको दिगो विकासका लागि विशेष पहल गर्नुपर्ने देखाएको छ।

अध्ययनको मुख्य निष्कर्षहरू

अध्ययन प्रतिवेदनले भन्न थालेको छ, “वर्तमानमा वीरेन्द्रनगरको सार्वजनिक यातायात मुख्यत: अटोरिक्साको भरमा भरिएको छ, जुन सञ्चालनमा अव्यवस्थित, भाडादर मनोमानी र ट्राफिक जामको समस्याले यात्रुहरूलाई असुविधा र जोखिममा पारिरहेको छ।” यसले भनेको छ, “एकअर्कालाई पूरक रूपमा सञ्चालन गर्न सकिने नगर बस प्रणालीलाई व्यवस्थित गर्न आवश्यक छ। यसले मुख्य मार्गहरूमा नगर बस र भीतरी क्षेत्रमा अटोरिक्सालाई समायोजन गर्न सुझाव दिएको छ।”

अटोरिक्साको एकाधिकार र चुनौती

अध्ययनले उल्लेख गरेको छ कि, वीरेन्द्रनगरमा सार्वजनिक यातायातको मुख्य माध्यम अटोरिक्सा भएकोले यसले एकाधिकारको सम्भावना बढाएको छ। साउन ४ गतेको तथ्यांक अनुसार, नगरपालिकाबाट १,२४९ वटा अटोरिक्साले बाटो इजाजतपत्र लिएका छन्, जुन संख्या ८०० भन्दा धेरै हो। यी अटोरिक्साको संख्या ७ वर्षको अवधिमा चार गुणा बढेको छ। यससँगै, यातायात व्यवस्थापन कार्यालय सुर्खेतमा १८८४ वटा अटोरिक्साको दर्ता भएको देखिएको छ। यसको अर्थ मागभन्दा बढी अटोरिक्सा सञ्चालनमा छन्, जसले ट्राफिक र सडक सुरक्षा चुनौती थपिरहेको छ।

मनोमानी र दुर्घटना जोखिम

अध्ययनले देखाएको छ कि, अटोरिक्साका चालकहरूले प्रायः ट्राफिक नियमको कडाइले पालन गर्दैनन्। यसले दुर्घटना र सुरक्षा खतरालाई बढाएको छ। जिल्ला ट्राफिक प्रहरीको तथ्यांक अनुसार, २०८१/८२ को आर्थिक वर्षमा सुर्खेतमा ७४ वटा अटोरिक्सा दुर्घटनामा परेका छन् भने ४८८ पटक चालक अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) बिना सवारी चलाएको पाइएको छ। साथै, १०३ पटक चालकहरूले मादक पदार्थ सेवन गरी सवारी चलाएको अवस्थामा कारबाहीमा परेका छन्।

प्रदूषण र सडक अवस्थाको समस्या

अध्ययनले वायु र ध्वनि प्रदूषणको समस्या पनि औंल्याएको छ, किनभने इन्धनबाट चल्ने अटोरिक्साको संख्या बढिरहेको छ। सडक पूर्वाधारको अवस्थालाई लिएर भने, वीरेन्द्रनगरको सडक सञ्जालको मात्र २४.२१ प्रतिशत कालोपत्र गरिएको र बाँकी सडक gravel र कच्ची अवस्थामा रहेको तथ्यांक प्रस्तुत गरिएको छ। सडकको स्तरोन्नतिका लागि विभिन्न चरणमा काम भइरहेका भए पनि, बस स्टप, यात्रु प्रतीक्षालय र पार्किङको अभावले यातायात प्रणालीलाई असर पुर्‍याएको छ।

यात्रुहरूको अनुभव र समस्याहरू

सर्वेक्षण अनुसार, यात्रुहरूको लगभग ४६.४५ प्रतिशतले यातायातको गुणस्तरलाई सामान्य भनेका छन् भने करीब ४० प्रतिशतले कमजोर वा अत्यन्त कमजोर भनी प्रतिक्रिया दिएका छन्। मुख्य समस्याहरूमा महँगो भाडा (८२.३%), अनियमित सवारी समय, भीडभाड, महिलामैत्री सेवाको अभाव र चालकको खराब व्यवहार रहेको पाइन्छ। अटोरिक्साका चालकहरूले आफूखुसी भाडा तुल्न सक्ने र बार्गेनिङ गर्नुपर्ने अवस्था रहेको कुरा यात्रुहरू गुनासो गर्छन्। सर्वेक्षणको अनुसार, ८२.३% यात्रुले महँगो भाडाको अनुभव गरेका छन्।

भाडा र नियमन

वीरेन्द्रनगर नगरपालिकाले ‘अटोरिक्सा तथा ई–रिक्सा व्यवस्थापन निर्देशिका २०७५’ अनुसार भाडा निर्धारण गरेको भए पनि व्यवहारमा यसको पालना नभएको देखिन्छ। सडक र टोलहरूमा न्यूनतम भाडा तोकिए पनि, मनमानी रूपमा बढी भाडा असुलेको पाइन्छ, र यसको प्रभावकारी अनुगमन हुन सकेको छैन। यसले यात्रुहरूलाई ठग्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ।

आर्थिक चुनौती र रोजगारको अवस्था

अध्ययनले देखाएको छ कि, चालकहरूको अधिकांशको दैनिक आम्दानी १५०० रुपैयाँभन्दा कम छ। नगरबस सञ्चालनमा आएमा, अटोरिक्साका चालकहरूको रोजगारी र आम्दानीमा असर पर्ने डर देखिएका छन्। यसको लागि वैकल्पिक रोजगारी र आर्थिक सहयोगको अपेक्षा गरेका छन्।

नगरबसको माग र सम्भावना

वीरेन्द्रनगरमा नगर बसको सेवाको निकै माग रहेको छ। सर्वेक्षण अनुसार, लगभग ७३% जनता तुरुन्त नगर बस किनेर सञ्चालन गर्न चाहान्छन्। मुख्य कारणहरूमा विद्यार्थीहरूको सहजता, भाडा कम, सुरक्षित र व्यवस्थित सेवा, भिड कम र महिला, वृद्ध र अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको लागि मैत्रीपूर्ण सेवा पर्दछन्। नगरपालिकाका प्रमुखहरू यस विषयमा सक्रिय भएका छन् र चालु आर्थिक वर्षभित्रै नगरबस सञ्चालनको तयारी थालेको जानकारी दिएका छन्।

सुझाव र दीर्घकालीन योजनाहरू

अध्ययनले यातायात सुधारका लागि वैज्ञानिक रुट निर्धारण, पारदर्शी भाडा दर, बस स्टप र सडक स्तरोन्नति, नियमित प्राविधिक जाँच, चालकको आचारसंहिता, र मोबाइल एपमार्फत व्यवस्था गर्न सुझाव दिएको छ। साथै, भित्री सडक र सहायक रुटहरूमा अटोरिक्सालाई निश्चित गर्न, नयाँ व्यवसायिक ऋण र अनुदानको व्यवस्था गर्न, र इलेक्ट्रिक सवारीमा संक्रमण गर्न प्रोत्साहन गर्नुपर्ने उल्लेख छ।

अन्त्यमा, दीर्घकालीन रूपमा यातायात नियमावली तर्जुमा गरी लागू गर्ने र प्रणालीको नियमित अनुगमन गर्न आवश्यक रहेको प्रतिवेदनले बताएको छ। यसले गर्दा वीरेन्द्रनगरको यातायात प्रणालीलाई दिगो र व्यवस्थापिका बनाउन सकिने अपेक्षा गरिएको छ।