मुसहर समुदायको भुइँया पूजा: परम्परा, संस्कार र धार्मिक विश्वासहरूको अनौठो झलक

महोत्तरी — महोत्तरीको बर्दिवासस्थित नमुना मुसहर बस्तीमा मुसहर समुदायले विशेष धार्मिक परम्परा अनुसार भुइँया पूजा मनाएका छन्। यस पर्वमा मुसहर समुदायले उम्लिरहेको तातो दूधले नुहाएर आफ्नो कुल देवता दीना–भद्रीलाई स्मरण गरेका हुन्। यो परम्परागत पूजा माघ महिनामा आयोजित हुन्छ र यसको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व अत्यंतै गहिरो छ।

मुसहर समुदायका युवा अगुवा मनोज सदाले बताएअनुसार, पूजा क्रममा तीन बालक उम्लिरहेको दूधले नुहाएर भुइँया महाराजको पूजा गरिएको छ। भुइँया, जसलाई स्थानीय भाषामा पृथ्वी र जमिन भनेर बुझिन्छ, उनीहरूका कुल देवता हुन् र यस परम्परामा तातो दूधले नुहाउने अनुष्ठानको विशेष महत्व रहेको छ। उनले भने, “शरीरलाई नपोल्ने शक्ति र संस्कारको संरक्षणका लागि यो पूजा गरिन्छ।”

पुजा सम्पन्न भएपछि, मुसहर समुदायले पान, मखान, लड्डु, खीर, रोटी, सुपारी जस्ता चिजबिज चढाउँछन्। साथै, बाँसको धाजामा तीर–धनुष बनाइन्छ र धुमधामका साथ पूजा अर्चना गरिन्छ। यस क्रममा दीना–भद्रीलाई स्मरण गर्दै परम्परागत गीतसंगीत र नाचगान पनि हुन्छ। यस पर्वले न केवल धार्मिक विश्वास र संस्कारको संरक्षण गर्दछ, बरु परम्परागत विज्ञानभन्दा बढी धर्म र संस्कृतिप्रतिको विश्वासलाई पनि उजागर गर्दछ।

मुसहर समुदायका बालकहरूले उम्लिरहेको दुधमा नुहाउनु आफूहरूको परम्परागत संस्कार मात्र नभएर, सनातनी शक्तिको प्रतीक भएको विश्वास राख्छन्। उनीहरूका अनुसार, यसले आफूहरूको शक्ति र आत्मबल बढाउँछ। पूर्वजहरूले दिएको यो परम्परा सदीौंदेखि चल्दै आएको हो र यसले समुदायको सांस्कृतिक पहिचानलाई मजबुत बनाएको छ।

भुइँया अर्थात् पृथ्वीलाई जनाउने यस पूजाको इतिहास प्राचीन छ। यसले प्रकृतिको सम्मान र संरक्षणको सन्देश दिन्छ। दीना–भद्रीलाई समुदायले महावीर युद्धाडीको रूपमा पनि सम्मान गर्दै आएका छन्, जसले अन्याय, अत्याचार र शोषणको विरुद्ध लड्ने प्रेरणा दिन्छन्। फुलगेन मगही जस्ता भाषा तथा संस्कृतिका अभियन्ताले भने, दीना–भद्रीले सम्पूर्ण समाजको हित र समरसता स्थापना गर्न मद्दत गरेको बताएका छन्।

यस परम्परालाई संरक्षण गर्दै मुसहर समुदायले आफ्नो सांस्कृतिक धरोहरलाई जोगाइरहेको छ। यो परम्परा नेपाली सांस्कृतिक विविधताको अनमोल रत्न हो, जुन परम्परा र संस्कारको संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।